Amadeo

Le pasta basta

Chronica publicate in Panorama in interlingua, no.6, 2018. Photo de Wikipedia

Como omnes sape, il es un facto que le italianos ama pasta. Il ha multissime formas de pasta, e multe de illos es ben cognoscite in tote le mundo. Certe variantes ha nomines que es facile a comprender, como spirali, que obviemente significa "spirales". Le "i" e "e" al fin del nomines italian significa le forma plural masculin e feminin, respectivemente.

Ma que significa tagliatelle o spaghetti? Isto non es tanto obvie. Nos interlinguistas probabilemente pote divinar que tagliatelle refere al parola tagliare, taliar in Interlingua. Ma que es spaghetti? Isto veni del parola spago, que significa "tenue corda". Spaghetto es le forma diminuitive, e spaghetti le plural (ancora diminuitive). Un finessa ulterior es que on pote adder mesmo plus de formas diminuitive o augmentative. Assi spaghettini es un forma mesmo plus tenue de spaghetti, e spaghettoni es le variante plus spisse.

Lasagna veni del parola grec laganon, via le forma latin lasanum, e significa casserola o marmita. Isto es logic, viste que le lasagna es preparate in casserolas.

Macaroni, in italiano maccheroni, probabilemente veni del parola grec makaria, que significa un bouillon de hordeo, usate pro commemorar le mortes. Ma le original signification del parola radice, makar, es plus optimistic: benedicte o felice.
Un etymologia alternative deriva maccheroni del parola italian maccare, in Interlingua martellar, rumper. Isto serea rationabile, date que le macaroni es taliate in micre pecias.

Fusilli veni del parola fuso, que ha le mesme signification in e italiano e Interlingua. Le nomine veni del facto que traditionalmente le fusilli obteneva lor forma per esser filate circum un bastonetto.

Que nos lassa le plus ben cognoscite nomines, e ora face le cognoscentia de alcun representantes inusual e peculiar del familia del pasta.
Il ha, per exemplo, le vermicelli. Isto es "parve vermes". Le suffixo celli significa "parves", cello es le forma singular. Le instrumento cello es un abbreviation de violoncello "parve violon". Si vos cognosce alcuno que sona le cello, iste persona tracta un instrumento assatis grande, le qual es nominate "parve". Lassante iste parve digression, que nos reveni al thema culinari:
Que pensa vos, esque "parve vermes" es un bon nomine pro pasta? Forsan non tanto mal como on poterea supponer, considerante que iste variante ancora existe!

Il anque ha le linguine, parve linguas, un forma applattate de spaghetti.
O prefere vos le stringozzi: "similar a cordones de scarpa".
Pro le amatores del fiction scientific, il ha le marziani, le martianos. Le pasta resimila le antennas del martianos ex bandas designate.
Io finira con le pasta pro ver masculos: mostaccioli, "cosas simile al mustachio".

Alora, cata persona pote trovar su forma favorite del pasta, mangiar lo con su sauce favorite, con su vino favorite, audiente su aria de opera favorite, sub le dulce sol italian. Le melior cosa es que le dulce sol italian es le mesme sol que nos omnes vide: alora, basta de parolas, que nos mangia pasta!

Micrus e Gargantoliath

  

In un belle valle, inter alte montanias, in un pais boreal, il olim existeva un regno nominate Micronia. Le inhabitantes dunque se nominava micronianos. Illes non mesurava plus que un pede in longor e alora esseva le minus alte homines in tote le mundo. Nonobstante, illes esseva felice proque lor regno esseva benedicte con pace e prosperitate.
Sed un die, un rhythmic ruito strepente plenava le valle. Isto esseva le gigante Gargantoliath que se approximava al citate del micronianos con tonitruante passos. Ille habeva plus que cento pedes de longor. Le rege de Micronia, Micrus III, exiva del citate e parlava assi:

M: Qui es tu, que invade nostre urbe?
G: Io es Gargantoliath, e io es plus sage e plus belle que vos omnes. Dunque io ha le derecto de viver ibi, e vos debe fugir via.
M: Isto nos facera, sed solmente a un sol condition: Tu debe batter me, le rege, in un competition. Isto non deberea esser troppo difficile pro te, que es tanto sage e belle.
G: Bon! Io accepta isto. Io pote vincer vos con mi auricular. Como iste competition va effectuar se?
M: Nos habera tres competitiones. Tu decidera quales sera le prime e le ultime. Io decidera le competition medie. Le victor de al minus duo del competitiones vincera.
G: Bon! Que nos comencia! Le prime competition es: ”Qui pote jectar un petra al plus longe distantia?”
Ille prendeva un petra del grandor de un vaca e lo jectava via verso le celo.

Le petra volava super le montanias e atterrava detra illos. Micrus prendeva un lapide del grandor de un musca e lo jectava a un distantia de quatro pedes.
G: Io vinceva! Isto vade como super rotas! Exactemente como expectate.
M: Alora mi torno! Qui pote contar le plus velocemente usque dece?
G: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10. (lento)
M: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10. Io ganiava! Alora nos veni al ultime concurso!
G: Iste vice io selige! Ille que cantara le plus altemente vincera!
Gargantoliath cantava un cruel ballada in su proprie lingua, le qual echoava inter le montanias e plenava le micronianos con timor. Sed le citatanos prendeva corage et exiva del citate.
Subito le rege comenciava cantar, ante que le gigante habeva finite. Poco a poco, le citatanos le comenciava accompaniar e al fin illes cantava plus altemente que le gigante.

Quando Gargantoliath notava isto ille deveniva e surprendite e multo irate. Ille rugiva:
G: Isto es duperia! Solmente tu e io debeva concurrer. Basta! Io ha satis de vos! Io vos rumpera sub mi scarpa!
Ille essayava calcar al rege, ma ille se agilemente jectava al latere.
Gargantoliath se approximava al micronianos, con odio radiante del oculos, ma tunc alique appareva in le celo. Il esseva Thor, le deo de tonitro, que cavalcava in su carro, tirate de duo capros, con su pesante martello elevate. Ille critava a voce magne:
T: Gargantoliath, miserabile gigante, tu es un disgratia a tu genere! Isto sera tu ultime maleficio, nam tu via fini hic!

Postea ille jectava un enorme fulmine, que illuminava tote le celo, verso Gargantoliath.  Le fulmine colpava le gigante in le fronte. Ille agitava le bracios e gambas spasticamente, como un homine de palea durante un tempesta. Pois ille cadeva al terra con un ruito terribile que faceva omne le casas in Micronia tremer. Le vita le habeva lassate.

Le sequente die le fratres de Gargantoliath veniva pro prender via le corpore e sepelir lo.
Post iste die nulle gigantes molestava le felice populo de Micronia.

Vulcano

 

 

Ex ardente foramines

petra fundite sputa

ad frigide aere

Gaimente le magma dansa

al bordo del crater

dum le febre superpassa mille grados

Le calente interior del planeta

se monstra in un montaniose

pais hibernal

Lassemente le lava flue in basso

In nocte, luminose formas linear

appare al lateres del monte

Finalmente le lava coagula

lassante formas que remanera

multe milles de annos

o forsan solmente cento,

usque le veniente eruption

Calor e frigor

balla un dansa islandic

Le adoratores del vulcano

a vices senti frigor, a vices suda

dependente del direction del vento

Hel, le nordic dea del inferno,

ventila su celate ferreria

In le domicilio profunde

illa modula montes nove

Ante milliardos annos

tote le mundo habeva iste aspecto

ma hodie isto es un vista inusual

Ma ancora longemente

le corde del Terra ardera,

nostre domos succutera,

le continentes movera

e a vices in alto jectara

pyrotechnica natural 

 

Ubi aere e aqua se incontra

 

 

Ubi aere e aqua se incontra

iste brumose die,

plana mi amorphe pensatas

Le lapides litoral deplora

le tempore immemorial

quando illos pertineva

al montania

Le fragile ramettos del arbores

se rigidi del frigor

e ignora le movimentos

del debile vento

Qual secretos es celate

al fundo del profunde laco?

Qual secretos es celate

supra le dense bruma?

Io vole remaner a iste litore

mesmo post mi partita

Mi exhalationes

crea ornamentos aleatori

in aere molliate

Le halitos de mi spirito

anque adorna le ambiente

Illos vade via

como undulationes aeree

imbraciante ramettos e lapides

e spectante in fundo e in alto

Io cognosce le responsa

ma non lo pote formular in verbos

Ille que tace ha dicte toto

Ille que ha claudite le oculos

ha vidite omne cosas

Quando io claude mi oculos

mi amorphe pensatas plana

ubi aere e aqua se incontra

 

Croquis

 

 

Nudemente io jace ante vos

Io ha frigido

Vostre reguardos me penetra

Vos mira mi indefense corpore,

evalutante su beltate e mancos

Vos pictura mi corpore,

e le schizzos es colorate de vostre desiros,

phantasias e capricios

Vos caressa mi formas

con pennas e pinceles

An vostre manos treme

o an illos se move stabilemente?

Io cambia de posa,

monstra vos lo que vos vole vider

Io studia vostre facies

e vostre reguardos

que pendula inter me e le telas

Vos vole capturar le secretos de mi corpore,

comprender su tentationes

e particularitates

Vos vole conciper proque lo belle es belle

e qual cosas evelia vostre desiro

ma tanto longe que vos essaya comprender,

le responsa continua fugir

Io claude mi oculos

Io oblida corpores, reguardos e formas

e in vice me rememora le amorphe musica del spirito

e tanto longe que vos me observa

vos sapera nihil de qual profunde pensatas

se cela detra iste longe, nigre capillos

Ma si vos anque claudera le oculos,

forsan in un nove modo nos videra le un le altere

An vos me osara monstrar vostre nude spiritos,

reprimite secretos,

dolores, dolos, luctos e traumas,

illusiones, ideas e instinctos?

Io face schizzos de vos in mi mente

le quales instantemente se dissolve

Io aperi le oculos

Le session es finite

Il es tempore de exir e vestir se

ma un parte de me remane

fixate a vostre telas

 

Arte per Suzi Holland

Globe-trotter

Io es un globe-trotter

e viagia die e nocte

Multe urbes visitante,

sempre cantante, sempre dansante

In Berlin io bibe vin’

In Paris io mangia ris

In Milan, parmesan

e in Praga, multe fragas

In Bologna gustose lasagna

In Athena cocite balena

In Atlanta patatas octanta

In Havana frite rana

Ref:

Io ama viagiar

multe locos visitar

Io es un vagabundo

que explora tote le mundo

Cata visitate citate

me da tante felicitate

e un belle memoria

o un amusante historia

In San José io bibe the

In Nagoya io bibe soya

In Rimini io bibe Martini

In Toronto, Vino Tinto

In Wuhan totes es san

In Manila io basia un gorilla

In Benidorm omnes dormi ben

In Caracas io sona maracas

In Casablanca nihil me manca

In Geneva io me perdeva

ma in Warszawa te trovava

e sempre desde tunc amava

Io es un globe-trotter

e viagia die e nocte

Multe urbes visitante,

sempre cantante, sempre dansante

Io ama viagiar...

In Valencia il ha un conferentia

In Valletta io porta calcettas

In Barcelona il ha un zona

ubi on adora le dea Pomona

In Madrid io porta tweed

ma in Peking le roba del viking

In Jakarta, nigre scarpas

e in Luanda, non demanda!

In Pretoria io studia historia

A Estoril io retorna in april

In Brasília io ha mi familia

In Tijuana io ha un cabana

Io es un globe-trotter

e viagia die e nocte

Multe urbes visitante,

sempre cantante, sempre dansante

Io ama viagiar…

Io parla in reverso

 

Io promena, ma subito me arresta. Postea, io comencia marchar retrogrademente. Con cata passo io deveni plus juvene. Io reveni al historia. Adeos deveni salutes. Mortes deveni nascentias. Io inhala e le candelas al torta se accende.

Mi sapientia reveni a su fontes e poco a poco io es transformate a un tabula rasa.

E finalmente io incontra te, TE! Mi prime amata, que esseva presso me solmente un primavera. Io dice a te que io te ama ancora, ma tu non me comprende, proque io parla in reverso.

In reverso...

Gaude te!

 

Gaude te!

Tu es un de multes, ancora unic,

tu es e le gutta, e le mar,

un momento in lo que es eterne

Gaude te!

Le luce del illumination, que es le conscientia Divin

vide tote le universo,

que consiste e de luce e de obscuritate, sapientia e ignorantia

Gaude te!

Tu que audi iste canto, ha intra te le luce de beatitude

Quando tu sera matur, illo te portara

amor e sagessa sin limite

Gaude te!

Le suffrentia que tu senti durante un die

es le contrasto necessari

que da le anno de beatitude su forma e contornos

Gaude te!

Le sol de gnosis dispersara le ignorantia del nocte

e pingera le firmamento

con le plus belle colores del alba

 

Pur harmonias

 

Pur harmonias,

Perfecte sonoritates,

que seca trans

un mundo defectuose

Ben accordate vibrationes,

que corrige omne tonos false

Le firmamento es aperite

e un nove sol se revela

Omne suffrentia es dissolvite

Le sacre organo

sona musica celeste

pro aures inaccostumate

Le corde se allegra

e le bucca de novo se apprende cantar

le canto le plus ancian

que escappa del grotta de oblivion

e sembla esser neonate

in le oculos del surprendite homines

 

Le universo mechanic

Certe philosophos

comparava le universo

a un horologio mechanic

que era construite del horologiero divin

le qual se retirava post finir su labor

lassante le mechanismo tictacar

trans le millennios

Grande e micre rotas dentate,

alcunes rapide, alteres lente

se attacha e pulsa le un le altere

Un unitate genial

ubi cata parte ha un rolo importante

Toto se harmonisa, toto es perfecte

Stellas, planetas e lunas

gravita circum le un le altere,

firmemente fixate in solide spheras

Le balanciero es le corde del cosmo,

que batte e batte, plen de vita

Le resorto motor tene in se mesme

tote le fortia del vita

Io circula in le horologio mechanic

Dies, septimanas e annos passa,

le agulias se move al quadrante,

me rememora del obligationes,

phases del vita e saisones

Qui remonta le grande horologio

quando le fortia del resorto fini?

Ubi existe le miraculos

in un universo predicibile

ubi le rotas dentate sempre

dansa le mesme ballo?

Hodie le horologios es electronic

Le universo ha devenite plus complexe,

sempre plus difficile a supervider

Cata responsa crea nove questiones

Io vive in un meraviliose horologio

Io non lo comprende

ma su beltate me incanta

 

Pausa

Io preme a ”pausa”
al controlo remote
e tote le mundo se arresta

Le gutta que cade del valvula
deveni immobile
in medie cammino al lava-plattos
Le autos stoppa al strata foras
e toto deveni silente
Le fumo se rigidi super le caminos
Le nubes deveni fixate in le celo,
e anque le sol detra illos

Homines cessa respirar
Illes sede toto calmemente
Detra volantes,
con telephonos in lor manos,
ante computatores e televisores

Quando il ha le pausa nos pote cogitar:
Ubi nos ora es? Ubi nos vade?
Qual mundo nos edifica
e qual mundo nos destrue?
Qual aere plena nostre pulmones?
Qual pensatas inhala nostre cerebros?

Tosto io premera ”action”
e le mundo continuara como sempre
ma oh! -iste suave pausa
sia continuate un poco plus
Forsan dece minutas,
proque non un hora?
Quando le mundo del veloce video clips
finalmente mutesceva,
le longe pensatas poteva retornar,
iste lente pensatas
le quales tanto mancava al mente

 

Haka

”Ascolta attentemente!
Prepara te! Prepara te!
Sta firmemente!
Batte tu manos contra tu femores!
Colpa le terra con le pedes a tote fortia!
A tote fortia!
An yo morira? An yo morira?
An yo vivera? An yo vivera?
Isto es le viro villose
que portava le sol
e lo faceva brillar
Ascende! Ascende!
Ascende al altor del brillante sol!
Haaa!!!”

Mi timor deveni furor
ma mi furor non deveni odio
Mi furor deveni vigor
Mi vigor non deveni violentia
Mi vigor deveni dansa

Yo dansa un ballo bellicose
pro espaventar e facer escappar le inimicos
e tunc nemo debe morir

***

Yo vincera!
Ma non con violentia
sed con habilitate
Yo triumphara!
Ma non con armas
sed con le balla
e tunc le massas exultara!

Assi yo transforma
le fortia explosive a joia

Le viage del sol hibernal

In le matino,

le sol prende un promenada hibernal

Illo tocca le tenue ramettos

coperite de pesante nive,

cautemente trovante su via

preter le fumante casa de banio

Illo cerca homines

ma le camminos es vacue

Solmente remane tracias

del copiose camminatores de heri

Curte es le viage

del sol hibernal

super le frigide terra boreal

ma post su retorno

al somno hyemal,

rigide corpores fatigate

ancora se caleface in le ardente

sauna vaporisante