Sinistre

Io scribeva

un haiku dulce amar

con sinistre man’

Amor es pro amatores

 

Amor es pro amatores

e io es un amator professional

Io va amar te

in un modo multo competente

Io te dara flores

et experientias cultural

Io va dar te

belle sonios ex mi mente

Un vetere photo

Vetere photo, 

susurro del passato,

momento fugiva, 

ma lassava memorias

Personas que olim 

esseva in mi vita,

in le centro de mi corde,

dura lor historias

Mi vetere amicos, 

quasi omnes surridente

Sonios del futuro 

illuminava lor mentes

Facies joiose, 

nulle placia pro dolo,

jocante ping-pong 

in ardente modo

Io tene in mi manos 

iste tempore fixe

e senti le calor 

de mi vita passate

Mi mente retorna 

al distante septantas,

al vetere vita, 

ante longe lassate

Pax mentis / Pace del mente

Io faceva iste canto, con le adjuta de Suno, in latino. Io lo presenta hic, con un traduction a Interlingua. Isto es un interessante comparation, ubi on pote vider le similaritates e differentias inter le linguas.

Pax in corde meo,

quies lucida et levis,

claudit portas timoris,

aperit viam mellis.

Pace in mi corde

Reposo lucide e leve

claude le portas del timor,

aperi le via del melle

Cum silet turba vana,

et cadit vox doloris,

tunc sub umbra mansueta

oritur rosa virtutis.

Quando deveni silente le turba van

e cade le voce del dolor,

tunc sub le umbra mansuete

se leva le rosa del virtute

Non aurum, non favor,

non strepitus hominum;

sed mens serena, pura,

est domus gaudiorum.

Non auro, non favor,

non le strepito del homines,

sed mente seren, pur,

es le domo del gaudio

Pax, pax mentis,

dulce lumen in me.

Pax ubique est

gaudium dat animae.

Pax, pax mentis,

cor meum tibi cantat.

(gaudium dat animae)

Pace, pace del mente,

dulce lumine in me

Pace es ubique,

da gaudio al anima

Pace, pace del mente,

mi corde canta a te,

(gaudio da al anima)

Si procella me quatit

et labuntur dies,

tamen inter manus tuas

sunt tranquillae viae.

Si un tempesta me succute

e le dies glissa via,

tamen inter tu manos

son vias tranquille

Mane cum surgit sol,

vespere sub umbris,

unum peto, unum quaero:

cordis tui pacem.

In matino, quando surge le sol,

e in vespere, sub umbras,

un cosa io pete, un cosa io quere:

le pace de tu corde

Non aurum, non favor,

non strepitus hominum;

sed mens serena, pura,

est domus gaudiorum.

Non auro, non favor,

non le strepito del homines,

sed mente seren, pur,

es le domo del gaudio

Pax, pax mentis,

dulce lumen in me.

Pax ubique est

gaudium dat animae.

Pax, pax mentis,

cor meum tibi cantat.

(gaudium dat animae)

Pace, pace del mente,

dulce lumine in me

Pace es ubique,

da gaudio al anima

Pace, pace del mente,

mi corde canta a te

(gaudio da al anima)

Da mihi cor quietum,

manus mites, mentem firmam;

ut in tenebris et dubiis

videam lucem tuam.

Da me un corde quiete,

manos molle, mente firme;

assi que in tenebras e dubitas,

io poterea vider tu luce

Pax, pax mentis,

dulce lumen in me.

Pax ubique est

gaudium dat animae.

Pax, pax mentis,

cor meum tibi cantat.

(gaudium dat animae)

Pace, pace del mente,

dulce lumine in me

Pace es ubique,

da gaudio al anima

Pace, pace del mente,

mi corde canta a te

(gaudio da al anima)

Le vita es bon

Le vita es bon,

tu lo ancora non vide,

ma le vita es belle,

illo joca e ride

Tu non vide le luce,

tu oculos es claudite

Io vole que tu vide,

lo que io ha vidite

Tu es belle, tu es bon,

tu es digne de lo melior

Fide te al vita,

Te attende un tresor

Vive in le momento

Senti le magia del ora

Solo respira, non pensa

Tene mi mano in mal hora

Nunquam adeo

Le sol se approxima al horizonte,

ma isto non es le fin del via

Nos cammina vers’ l’eterne fonte

Insimul sempre, sempre nos sia!

Nunquam adeo, nos nos reunira

Io te trovara, mi amico, mi amor

Quando le stellas se constellara,

nos retrovara le luce, le calor

Mi corpore perira, deveniente cinere,

ma l’interne scintilla va superviver

Io habera un nove vita e genere

ma l’amor pro te ancor’ sera ver

Circular es le tempore, sempre volvente

Cata morte es un nascentia

Isto da pace al fatigate mente,

fortia, fiducia, patientia

Forsan io te trovara

in un campo, o in un citate

Alora io te recognoscera,

quia sempre te io ha amate

Io soniava que io dormiva

Io soniava que io dormiva,

que io dormiva e soniava

Io soniava de te,

videva tu facie amene

e profunde oculos pensive

Io te demandava:

- Esque io te revidera?

E tu respondeva:

- Isto sera in un altere mundo

De novo io demandava:

- Quando io te revidera?

E tu respondeva:

- Le vita terrestre

es solmente un sonio

e le morte

es le evelia

Kalini

 

Le celo es un canevas

solmente in gris pingite

Dansa guttas de pluvia

que ancora non ha cadite

Poco a poco

veni le prime guttas,

comencia lentemente

le percussive lucta

Tambures furibunde

io audi del tectos,

jacente somnolente

in disordinate lecto

Le aere es plen

del aromas del terra 

e mi mente de pensatas

que gira et erra

Quando pluvia cade,

io susurra tu nomine

e detra celo gris

io vide un lumine 

Folios se inclina

con guttas grave

Le terra es un speculo

que reflecte aves

Le fragrantia de abietes

e de herba fresc

plena le molle

terreno pictoresc

Nubes – le poetas,

scribe versos etheree

e ventos los porta

lentemente a te

Io aperi le fenestra,

audi poemas celeste

e forsan tu voce 

del distante foreste

Ma subito, in distantia,

le tonitro, un brillantia

Scribeva le fulmine

al celo tu nomine

Quando tu revenira,

revenira le estate

Ancora in primavera

io remane abandonate

Poco a poco

le pluvia fini

e io dice tu nomine: 

Kalini, Kalini

Sapores del estate

Fragas, frambeses,

moras de rubo,

da sapor al estate

Il me sembla que le horologios olim era minus celere

Astrolabio · quadrante celestial

Calendario

Il me sembla 

que le horologios

olim era 

minus celere

Plus lento 

tunc se moveva

Sol, Luna 

e belle Venere

Nos jocava al cartas

parlava e rideva

Nulle telephonos

nos interrumpeva

Io vole retornar

al simple dies

quando io parlava

con vicinos mie

Nulle schermos,

information torrential

wi-fi, internet,

intelligentia artificial

Io scribeva litteras 

con cursive scriptura,

faceva promenadas

lente in natura,

legeva libros,

aquava pelargonios,

a vices escappava 

in diurne sonios

Nunc neones 

eclipsa le stellas

Rarmente io 

pote observar

Ursa Major, 

Orion, Cygno,

o Cassiopeia 

contemplar

Io specta un vetere

film de Victor Fleming 

- quanto plus lente

del moderne streaming

Il me sembla

que poco a poco

nostre vitas

”se vuelven loco”,

e forsan es ver 

que le horologios

olim era 

minus celere

Plus lento 

tunc se moveva

Sol, Luna 

e belle Venere

Tempus fugit

Tempore escappa 

Toto se cambia

Nihil peri

Tempore escappa

Homine passa 

Question remane

Estate auree

Le sol basia mi cute

In alto le celo blau e azur

Cata secunda es tanto dulce

Cata minuta es sucro pur

Nos dansa in sandalias

Calide ventos canta

Sub umbras del palmas

granas del amor nos planta

Nunc es estate,

un estate auree

Nos ha libertate

e amor flammee

Bibente limonada

nos conta historias

Cosas amusante

e belle memorias

Mi amicos melior

io ha con me

e Liliana, mi amor

- le scintilla auree

Fragrantia de gustose

cibo aere plena

Melodias amorose

accompania le cena

Libellulas susurra

quando le sol dispare

Meravilias se evelia

quando stellas appare

Nunc es estate,

un estate auree

Nos ha libertate

e amor flammee

Bibente limonada

nos conta historias

Cosas amusante

e belle memorias

Mi amicos melior

io ha con me

e Liliana, mi amor

- le scintilla auree

Prato de susurros

 

A un prato de susurros 

io cade del alto

Petalos ample

me captura, imbracia

Mille colores, 

ma nulle como le mie:

un reflexo versicolor  

de nubes saturate

Le color de amor

me face libere, disfrenate

Io ride e me senti

legier como un pluma

Io canta con aves,

levitante in fragrante

aere plen de fructos,

que balla e corusca

Fragas dice dulce enigmas

Lilios es cunate de cantos melismatic

Le stellas es horologios

con agulias de luce

Isto io vide

in mi sonio kaleidoscopic,

inhalante su messages

que expande mi sensos

An tu me vide 

inter tulipanes,

ubi le garrulo

conta fabulas,

mythos epic,

liquide veritates,

fracturate del prisma

de iste canto?

Meänkieli

Io trovava iste belle canto in meänkieli. Infortunatemente, le qualitate del video es mal. Io non trovava un melior video, ma iste canto ”Oonhän meilä vielä kieli” in alte qualitate del audio vos trova sub le texto, con le texto del canto anque recitate in svedese, e con un traduction in Interlingua.

Chronica publicate in Panorama in interlingua, no.4, 2023

In mi bibliotheca local labora un homine, nos pote nominar le Alex, qui parla meänkieli. Io faceva cognoscentia con ille quando io laborava pro le municipio le anno passate.

Meänkieli es un lingua que es parlate in le nord de Svedia, in le vicinitate del frontiera finlandese, e anque al altere latere del frontiera. Le lingua es proximemente apparentate con finnese, ma il ha numerose differentias quando al pronunciation, grammatica e vocabulario. Il ha plure parolas imprestate de svedese e anque certe vetere tractos dialectal finnese, le quales ha disparite del lingua standardisate in Finlandia.

Ora Alex vive in le vicinitate de Stockholm. Su filio vade a un kindergarten ubi on parla finnese (il ha un grande minoritate finlandese in Svedia, que inter alia ha su proprie scholas).

Le instructores ha le opinion que Alex parla un peculiar e distorquite forma de finnese con su filio. Ille me relatava le sequente dialogo:

-Contine te, Alex! Parla finnese correcte con tu filio!

-Ma io parla nostre lingua!

-Tunc, parla nostre lingua propriemente.

-Ma assi on parla nostre lingua.

Le caso es que meänkieli significa justo "nostre lingua", e in meänkieli e in finnese.

Meänkieli es un lingua official minoritari in Svedia. Il ha programmas in le radio e le television. Il ha litteratura, dictionarios e un periodico. Le organisation Svenska Tornedalingars Riksförbund - Tornionlaaksolaiset labora pro conservar le lingua. (Le Federation del Svedese Tornedalianos. Tornedalen es le provincia in le nord-est de Svedia ubi le majoritate del parlatores habita.)

Sed meänkieli es in periculo. Le majoritate del parlatores es de etate median o vetere. Illes conta proximemente 70.000. Le juvenes es plus attrahite del finlandese. E isto es justo le lingua que le filio de Alex audi in kindergarten - le finlandese standardisate.

Il es difficile superviver pro un micre lingua que es simile a un grande lingua. Le parlatores del grande lingua ha le impression que illo es solmente un dialecto curiose. Ma le parlatores del micre lingua cognosce ben le characteristicas de lor lingua, e illes ha su proprie cultura unic.

Un relation similar existe inter espaniol e ladino, le lingua del judeos espaniol, le quales deveniva expulsate post le reconquesta, e dispersate principalmente al altere paises mediterranee.

Le tertie exemplo es scots. Isto es un lingua que durante le medievo se ramificava del matinal medie anglese, quando le parlatores se trovava al scotic latere del frontiera e deveniva isolate del altere parlatores de anglese.

Poco a poco, illo se disveloppava a un distincte lingua, sempre plus differente de anglese. Ma durante le dece-sexte seculo le disveloppamento se reverteva, e scots deveniva trahite de plus in plus proxime al anglese standard.

Le grande linguas expande a costo del micre, e anque a costo de su proprie dialectos e linguas similar.

Ma le spero vive. Sempre plus de enthusiastas se ingagia pro adjutar le menaciate linguas superviver. E ben documentate linguas morte pote esser revivificate. Ma il anque es importante memorar se que linguas es plus que grammatica, phonetica e vocabulario. Illos anque es contos, traditiones, spiritualitate e un modo de viver. Illos nos adjuta rediscoperir nostre radices, in un mundo sempre plus mancante punctos fixe.

Oonhän meilä vielä kieli

Vielä kuuluu meän ääni

Väylää myöten laulu kulkee

Aalot vielä sanat kantaa

 

Vielä lyöpii meän syän

Ääniä oon vielä monta

Monta jokka laulun kuulee

Monta joita sanat koskee

 

Vielä löytyy rakhautta

Elävä oon vielä syli

Vielä syntyy voimaa uutta

Vielä uusi laulu soi

*

Ännu lever språket hos oss

Ännu hörs ju våra röster

Längs med älven färdas sången

Vågorna bär ännu orden

Ännu slår ju vårat hjärta

Rösterna är ännu många

Många som kan höra sången

Många som berörs av orden

Ännu kan man kärlek finna

Levande är ännu famnen

Än ska nya människor komma

sjunga nya sånger än

*

Le lingua ancora vive inter nos

Nostre voces ancora es audite

Al longe del fluvio, le canto viagia

Ancora le undas porta le parolas

Ancora batte nostre cordes

Ancora multes es le voces

Multes qui pote audir le canto

Multes qui es toccate del parolas

Ancora on pote trovar amor

Io remane in tu imbracio

Ancora nove fortia nasce

e un nove canto sona