Le burla judee

 

Un judeo in New York entrava un restaurante chinese e ordinava blintzes.

-Nos non servi iste platto, diceva le servitor. Ma in vice, conta me un yiddishe burla!

-Ben, ecce un burla, le judeo diceva:

"Un italiano entrava un pub irlandese, e ordinava pizza.

-Nos non servi tales, diceva le barman. Ma in vice, conta me un burla italian!

-Ben, ecce un burla, le italiano diceva:

-Un irlandese entrava un pizzeria e ordinava whisky.

-Nos non servi iste bibita, le servitor diceva. Ma in vice, conta me un burla irlandese!

-Ben, ecce un burla, le irlandese diceva:

-Un italiano entrava un pub irlandese..."

-Stoppa! interrumpeva le servitor chinese, isto non es un yiddishe burla!

-Sape tu, mi amico, que tu nunquam recipe lo que tu ha ordinate?

Mille guttas

 

Mille guttas

se fracassa contra mi corpore

Le preces del sic herba

finalmente es complite

Le clemente color gris del celo

dona alleviation al corpores ardite

Su dense humiditate

cela le orbe radiante

Tu viagia per autobus

trans imbibite paisages

Le vitros del halto

es fracassate

Le autos essaya hastar,

assi como sempre,

e tira in alto fontanas

del inundate autostrata

Le longe sete del humus

al fin es satiate

e mille guttas de pluvia

lava mi visage

Spheric speculo

 

Le celo se reflecte

in le spheric speculo del spirito

le qual es transformate

a un miniatura invertite

del firmamento

Lo illimitate da spero

a illes qui es limitate

Cantos sin fin

echoa contra molle superficies

Pensatas sin parolas

tocca le testa de alcuno

Le ventos inspira

nubilose obras maestral

Cata momento es unic

al paletta celeste

Le celo dice a te:

"Tu es perfecte

sin saper lo

Tote le sagessa, tote le amor

jam vive in tu corde

nam tu es un complete

speculo spheric

e super tu es le nubes

e detra le nubes es le sol

e ultra le sol es le stellas

e le stellas es imbraciate

del vivente totalitate

le qual es reflectite

in myriades speculos spheric"

Micre guttas de amor

Io cammina trans le mundo e collige

micre guttas de amor

Un surriso, un amabile parola,

quasi insensibile gestos

de humanitate quotidian

Iste guttas irriga mi anima

le qual vole olim florar

e monstrar le mundo

su fragrantia e colores

Tote le amor le qual io recipeva

multiplicate io retornara al mundo,

nam le mundo besonia amor e cura

e balsamo sur su vulneres

Le cambio

A vices,

le vita es como un traino

Illo seque le rails

trans villages e citates

Tote le route es predestinate,

e alsi le station final

Ma subito,

ibi, in avante:

un cambio,

un via lateral,

un linea incognite

a paises inexplorate

Periculos e opportunitates

provoca le enoiose securitate

Un decision debe esser prendite

nam le traino sempre hasta

Le homine presso le cambio

perspira, tormentate de angustia

In le ultime momento

le decision es prendite

e in hasta le direction

del traino es seligite

Io es qui io es

"Io es qui io es"

Deo diceva a Moses

Il anque es scribite que nos es

"create al imagine de Deo"

Assi Deo es qui ille es

e nos es qui nos es

In nostre imbroliate mundo

multes cerca lor identitate

A vices illes vole devenir 

un persona differente

Illes vole modificar lor corpores

in multissime manieras,

chassante ideales capriciose

Ma si nos pacifica le pensatas volettante

e impressiones constante del retes social,

e in vice viagia verso le interior 

in le nave pacific del conscientia plen,

tote le via al celate oceano del anima,

nos pote rediscoperir

qui nos es, e sempre ha essite

Pois, 

quando nos reveni, 

ancora in le nave pacific,

nos ha apprendite 

como amar nos mesme,

assi como nos es,

nam "nos es qui nos es"

e tunc le apparentia exterior

non es tanto importante

e nos lassa le fortia spiritual

harmonicamente formar le materia 

Parlar con un extraterrestre

 

Un esperantista, un idista e un interlinguista e su can, promenava in un belle parco. Illes discuteva le problema de trovar un lingua universal.

Subito illes audiva un sono sibilante e mugiente del supra e videva un forte luce, que illuminava le arbores, assi que illos pareva esser blanc.

Velocemente un UFO atterrava ante illes. Le porta se aperiva e un parve, verde esser exiva e se placiava ante illes. Illo habeva grande, nigre oculos, un micre bucca e diceva nihil.

-Nos debe essayar communicar nos con illo, le idista diceva.

-Isto io pote facer, diceva le esperantista. Io parla le lingua international, que es regular e facile a apprender. Certo le extraterrestre me comprendera.

Ille tussettava e diceva:

-Bonvenon al la Tero, kara eksterterano. Mi salutas vin nome de la tuta homaro.

Le esser non reageva del toto, sed continuava star immobilemente.

Tunc le idista diceva:

-Io pote communicar me con le extraterrestre. Ido es le Esperanto ameliorate. Certo ille me comprendera. 

Illa tussettava e diceva:

-Esez bon-venanta sur la Tero. Me salutas tu en la nomo dil tota homaro.

Le esser non reageva del toto, sed continuava star immobilemente.

Tunc le interlinguista diceva:

-Io pote parlar con le esser. Interlingua es facile e natural. Plus que 800 milliones homines pote comprender me mesmo si illes non cognosce Interlingua. Certo anque le extraterrestre me comprendera.

Ille tussettava e diceva:

-Benvenite al Terra, car extraterrestre. Io te saluta in le nomine del tote le humanitate.

Le esser non reageva del toto, sed continuava star immobilemente.

Tunc le can diceva:

-Welcome to earth, dear alien. I salute you in the name of all living creatures on earth.

-Take me to your leader, le extraterrestre respondeva.

Le porco de sparnio

 

Le homine es como un porco de sparnio

Cata die es un moneta,

jectate a in ille

Ille deveni de plus in plus pesante

Saltar, currer e camminar

deveni sempre plus difficile

Quando le porco de sparnio es plenate

illo cade al solo e se rumpe

Immediatemente le infantes

se grega circum illo

pro rapinar le monetas

Le anniversario de un monstro

Le calendario

monstra

le anniversario

monstruose

Le presentes

es presente

Le donos

face sonos

Le torta

ha torto

Le candelas

non es candide

Le ballones ancora

imballate

Le hospites quasi

hospitalisate

Le monstro celebrate

senti grande felicitate

quando on intona le canto,

allegro ma non tanto

Le melodia es avantiate

quando al tonalitate:

cata un ha su proprie scala,

alcunos mesmo

un scala portabile...

Le richessa de Interlingua

 

Chronica publicate in Panorama in Interlingua, no.6, 2020

Certe homines pensa que Interlingua es un lingua povre. Illo manca historia, ha multo poc litteratura original e non possede tote le nuances que ha le linguas national. Le grammatica es troppo simplificate e ignora le ben disveloppate grammatica del linguas romance, per exemplo le complicate conjugation del verbos.

Ma on sovente ha torto, quando on non es initiate. Nam in su vocabulario Interlingua guarda plus que duo millennios de historia e cultura. Le parolas porta, in un forma pur e genuin, transparentia etymologic, ric connotationes e profunditate scientific e philosophic.

On pote seliger inter un plethora de synonymos. Mesmo un simple parola como "io" pote esser substituite per "yo" e "ego", dependente del contexto, gusto o fluxo poetic.

On pote scriber in un stilo archaic con parolas como "hic", "tunc", "sed" e "etiam" o le plus moderne "ci", "alora", "ma" e "anque".

Il es ver que il ancora non ha tanto de litteratura original, ma illo cresce continuemente. Il ha libros specialisate, periodicos, belletristica e poesia. Ultra isto il ha multe traductiones a Interlingua. Il ha cantos traducite a Interlingua e mesmo cantos original.

Le function del grammatica es structurar le lingua, assi que omne le parolas obtene rolos specific in le phrase, e que tote le messages del parlator pote esser comprendite.

Le grammatica de Interlingua realisa iste function perfectemente. Io ha scribite multo in Interlingua durante dece annos, e io sempre ha potite exprimer mi pensatas in un modo satisfaciente. 

Lo que linguas apparentate ha variationes in complexitate grammatic es multo commun. Afrikaans ha un plus simple grammatica que germano, bulgaro plus simple que russo, e haitian plus simple que francese. Le simplification del grammatica es un processo natural, que sovente occurre per exemplo quando le lingua es usate de multe personas como un lingua estranier o secundari.

Assi il non es "innatural" que Interlingua ha un plus facile grammatica que per exemplo italiano.

In facto, le grammatica simple es le plus grande avantage de Interlingua. Illo possibilisa un rapide apprehension e pois uso practic del lingua, a differentia con linguas national. 

Ille qui ama grammatica pote approfundar se in le latino classic. Ille qui ama parolas e etymologia pote studiar Interlingua. 

Ultra su prominente valor inherente, Interlingua es un excellente introduction al linguas romanic, e me ha adjutate multo in mi studios autodidactic de espaniol, assi que io hodie pote usar iste lingua in conversationes quotidian.  

Interlingua combina le melior aspectos lingual: simplicitate grammatic con ricchessa del vocabulario. Regularitate que non deveni synthetic, assi como es le caso in multe linguas planificate. Comprensibilitate a multe personas sin perder su proprie character. E forsan le plus importante: beltate!

Interlingua remane un tresor celate pro le majoritate del humanitate. Quando illo devenira discoperite?

Le conto de Cnut con le terribile fame

Olim, il habeva un puero qui se appellava Cnut. Ille vadeva al supermercato pro comprar mangiar. Ille prendeva lacte, ovos, pan, butyro e caseo. Pois ille vadeva al cassa.

-Isto costa 30 euros! diceva le cassera.

-Ma isto antea costava 20 euros, e io non ha tante moneta, diceva Cnut. E io besonia le mangiar, proque io ha un terribile fame. Esque io poterea pagar solmente 20 euros? Io non ha plus.

-No, respondeva le cassera.

Tunc Cnut vadeva al chef del supermercato, e diceva:

-Car chef, esque vos poterea reprimendar le cassera, proque illa non vole vender me mangiar pro 20 euros. E io besonia le mangiar, proque io ha un terribile fame.

-No, respondeva le chef. Isto es proque le inflation se ha altiate. Dunque nos debeva altiar tote nostre precios.

Tunc Cnut vadeva al inflation, le qual sedeva al summitate de un alte montania.

-Car inflation, esque vos poterea descender, assi que le chef del supermercato poterea reprimendar le cassera, assi que illa me volerea vender mangiar pro 20 euros. E io besonia le mangiar, proque io ha un terribile fame.

-No, respondeva le inflation. Isto es proque le precio del materias prime se ha augmentate.

Tunc Cnut vadeva a un producente de frumento, e diceva:

-Car producente de frumento, esque vos poterea abassar vostre precios, assi que le inflation poterea descender, assi que le chef del supermercato poterea reprimendar le cassera, assi que illa me volerea vender mangiar pro 20 euros. E io besonia le mangiar, proque io ha un terribile fame.

-No, respondeva le producente. Isto es a causa del siccitate, que ha ruinate un grande parte del recolta del frumento.

Tunc Cnut vadeva al deo de pluvia, e diceva:

-Car deo de pluvia, esque vos poterea aquar le campos de frumento, assi que le precios de frumento poterea esser abassate, assi que le inflation poterea descender, assi que le chef del supermercato poterea reprimendar le cassera, assi que illa me volerea vender mangiar pro 20 euros. E io besonia le mangiar, proque io ha un terribile fame.

-No, respondeva le deo de pluvia. Isto es a causa del cambiamentos climatic.

Tunc Cnut vadeva al chef del plus grande central electric a carbon, e diceva:

-Car chef, esque vos poterea clauder vostre central electric a carbon, assi que illo non devastarea le climate, assi que le deo de pluvia poterea aquar le campos de frumento, assi que le precios de frumento poterea esser abassate, assi que le inflation poterea descender, assi que le chef del supermercato poterea reprimendar le cassera, assi que illa me volerea vender mangiar pro 20 euros. E io besonia le mangiar, proque io ha un terribile fame.

-No, respondeva le chef. Le populo besonia nostre electricitate.

Tunc Cnut vadeva a un fabrica que produce pannellos de cellulas solar, e demandava su proprietario:

-Car producente de cellulas solar, esque vos poterea facer plus de pannellos, assi que le populo poterea reciper lor electricitate, assi que on poterea clauder le central electric a carbon, assi que illo non devastarea le climate, assi que le deo de pluvia poterea aquar le campos de frumento, assi que le precios de frumento poterea esser abassate, assi que le inflation poterea descender, assi que le chef del supermercato poterea reprimendar le cassera, assi que illa me volerea vender mangiar pro 20 euros. E io besonia le mangiar, proque io ha un terribile fame.

-No, diceva le proprietario. Nos besonia subventiones.

Tunc Cnut vadeva a un partita politic in opposition, e diceva a su presidente:

-Car presidente, esque vos poterea dar subventiones al producente de cellulas solar, assi que ille poterea facer plus de pannellos, assi que le populo poterea reciper lor electricitate, assi que on poterea clauder le central electric a carbon, assi que illo non devastarea le climate, assi que le deo de pluvia poterea aquar le campos de frumento, assi que le precios de frumento poterea esser abassate, assi que le inflation poterea descender, assi que le chef del supermercato poterea reprimendar le cassera, assi que illa me volerea vender mangiar pro 20 euros. E io besonia le mangiar, proque io ha un terribile fame.

-Si, nos poterea facer isto, ma primo tu e multe alteres debe votar a nostre partita in le electiones, assi que nos poterea formar un nove governamento. Tunc nos poterea dar subventiones al energia verde libere de combustibiles fossile.

Tunc Cnut adhereva al partita. Ille viagiava in tote le pais e incontrava multe personas. A totes ille explicava como importante es salvar le climate e cambiar al energia non fossile. Ille anque se lamentava de su fame. Multes le audiva e multes esseva convincite de su parolas.

Quando le electiones habeva finite, le partita de Cnut deveniva le plus grande. Illo formava un nove governamento, e dava subventiones al producente del pannellos de cellulas solar.

Tunc le producente del pannellos solar poteva augmentar su production, e tunc le central electric a carbon poteva clauder, e tunc le climate se stabilisava, e tunc le deo de pluvia poteva aquar le campos de frumento, e tunc le precios del materias prime poteva esser abassate, e tunc le inflation poteva descender, e tunc le chef del supermercato poteva reprimendar le cassera, e tunc illa voleva vender le mangiar a Cnut pro 20 euros.

Cnut retornava a su casa con le mangiar e faceva sandwiches e coceva ovos. Con isto ille bibeva lacte, e finalmente ille deveniva satiate.

Fin.

Le plus belle presente

 On pote dar belle e car

donos a su amicos,

ma le plus belle presente

es le amicitate mesme

 

 

Joia e dolo

Joia compartite

es joia duple

Dolo compartite

es dolo bipartite

 

Alcun micas de amor

Da me al minus alcun micas de amor

assi que mi anima non debe morir de fame

Monstra me a vices le umbra de un surriso

assi que le colores non toto pallidira

ante mi triste oculos