Transitiones

Comencio e fin

non existe,

solmente transitiones

de un stato

a un altere

Le vetere cantos

Vos sempre vole

audir le vetere cantos

Le mesme melodias

cata die, cata nocte

 

Le nove musica

es fortiate tacer

Illo resta tristemente

sur partituras non legite

Le vetere maestros

non es le unic

ma illes occupa le piedestales

que obscura le vista

 

Illes obscura le vista

al juvene silva fresc,

al brancas melodic

in formas original,

al nove folios tonal

e aves que pipa

trillas inexpectate,

salutante le nove ver

Le naufrago

Ragiosemente undas rugiva

Le mast se frangeva, aqua afflueva

Le corpore del nave al fin se rumpeva

Es isto le fin? An totes periva?

Un pirata flottava sur un planca

lo imbraciante con bracios e hancas

A un insula le undas le portava

Assi le mar al fin le salvava

Le insulanos le trovava

inconsciente, con vestimentos lacerate

e le bon homines le curava

Poco a poco reveniva sanitate

Ille apprendeva lor lingua molle

con un calide femina trovava amor

Ille deveniva un piscator

E comenciava pensar: io era folle

Le mente del pirata se cambiava

Poco a poco ille realisava

que le melior cosas in vita

non es robate, ma in vice donate

”Habente un bussola, io era perdite,

le ver via non esseva vidite

Ma io veniva al terra del amor

e hic trovava le grande tresor”

In mi sonio, io felice era

In mi sonio, io felice era,

currente trans verde pratos,

tenente le mano del amata

Le flores cantava

le plus belle cantos

e le sol nos dava

tote su fortia

In mi sonio, io felice era,

un nocte ante annos

 

In mi sonio, io felice era,

io era un aquila fer

que flottava in alto inter nubes

sentiente libertate illimitate

Le vento me portava

super montes e valleas,

a ubicunque que io voleva

In mi sonio, io felice era,

un nocte ante annos

 

In mi sonio, io felice era,

quando morte non existeva

e suffrentia ancora non nasceva,

quando toto unificate era,

in un tela de filos lucente,

in le tempore ante le tempore,

al loco ante spatio

In mi sonio, io felice era,

un nocte ante annos

Ci e ora

ci e ora

io e tu

isto es

le sol die

pro tu e me

le sol basio

le poc horas

ci e ora

ci e ora

io respira

iste momento

senti le secundas

tocca le aere

cata passo

es le sol passo

cata pensata

es le prime

e le ultime

si io cessa pensar,

an io oblidara?

si io oblidara,

an le dolo disparera?

io non sape

si io potera

e si io volera

oblidar

Le historia de duo symbolos

 

Chronica publicate in Panorama in interlingua, no.1, 2023

Signos e symbolos es facile a recognoscer, e sovente evelia un reaction emotional. In iste chronica io vole comparar duo symbolos, que ha transformate lor symbolismo durante le historia.

Le prime symbolo es le cruce christian. In general, le cruce es un symbolo fundamental, con duo lineas que se intercrucia. Cruces existe in multe culturas e ha habite differente symbolismo de caso a caso.

Le cruce christian actualmente proveni de un roman instrumento de tortura e execution. Ma proque un tal cruce, in le credentia christian, deveniva le instrumento del salvation del humanitate, le instrumento de tortura al mesme tempore deveniva un symbolo de redemption, sacrificio e amor.

Io ha incontrate gente que senti aversion pro le christianismo, proque iste religion usa un instrumento de tortura e execution como su symbolo. Ma si on pensa plus profundemente, on comprende que iste symbolo es complexe e de multe faciettas. A ille qui suffre, illo dice que le suffrimento non es in van. Illo anque dice que le plus grande amor es preste a facer le plus grande sacrificio.

Le altere symbolo es le svastica. Anque illo es un cruce del sorta, e ha existite in multe culturas, in multe variantes. Illo es un symbolo commun in le hinduismo, le buddhismo e le jainismo. In le hinduismo illo symbolisa le sol, quando le bracios jace in le senso horologic (assi como in le symbolo del nazi). Quando illos jace in le senso antihorologic, illo symbolisa le nocte e le dea Kali.

In China, le svastica ha existite durante un e un medie millennio e symbolisa inter alia felicitate e un vita longe.

Ma como deveniva le svastica un symbolo nazistic?

Le popularitate del svastica cresceva in popularitate in le mundo occidental in le fin del 19ne seculo. Trovatas archeologic, in per exemplo Troia, creava un interpretation del symbolo como proto-indoeuropee, un importante primordial symbolo spiritual in le culturas vedic, grec, teutonic e germanic. Durante le prime parte del 20esime seculo illo esseva, como in China, usate como un symbolo de fortuna e successo, in multe differente contextos. Le nazistas adaptava le symbolo in 1920, le mesme anno que lor partito esseva fundate. Illes considerava le svastica como un symbolo del aryan racia dominator.

Como un consequentia del horrific atrocitates del nazistas ante e durante le secunde guerra mundial, le svastica deveniva totalmente malfamate in le occidente.

In le paises buddhistic e hinduistic, le symbolo ancora vive con su symbolica traditional. Isto a vices ha causate confusion e controversias, quando productos de per exemplo China o Japon ha essite exportate al west.

In le principio, symbolos es solmente formas neutral, que es facilemente recognoscibile. Ma le cultura human los carga con significationes, que pote variar inter differente eras e placias. Symbolos pote mutar se de mal a bon e vice versa. Illos reflecte le religiose, politic e cultural stato mental del societates. A vices belle symbolos es facite immunde per regimes tyrannic.

Le demanda es: esque le svastica jammais sera rehabilitate in le occidente?

Petra, papiro, cisorios

 Tres vices succute tu mano: 

Petra, papiro, cisorios 

E pois selige un 

Esque tu ganiara? 

Petra rumpe cisorios 

Cisorios seca papiro 

Papiro captura petra 

Assi on debe jocar 

Cata un vince un 

e perde contra le altere 

Pote tu divinar 

que facera tu rival?

Para... toto

Quando pluvia, 

io usa un parapluvia 

 

Quando le sol brilla fortemente,

io usa un parasol 

 

Quando cade le nive,  

io usa un paranive 

 

E vos sape quando io usa 

un paragrandine 

 

Ma quando io non sape 

qual sera le tempore 

e vole proteger me 

contra omne le periculos atmospheric,

io usa un paratoto 

 

...e un supertoto 

Le ave del iris

 Le ave del iris

descende del arco del celo

Neonate radios del sol

lo porta al pais del flores

 

Illo vola super silvas violette

e ascolta le multo lente

dialogos del arbores,

que dura seculos

 

Le pluvia fugiva

a dansante torrentes

Le ave del iris

cerca le tresor incognite

Ultra le silva es le urbe

ubi cata die simila le altere

Le minimalistic actos human

plena lor pottos de flores

Le ave del iris flotta

super le laco sin plagias

e in su aqua lucente

illo vide le tresor incognite

Le arco del celo se reflecte in le laco

durante que le radios del sol evapora

Le guttas del pluvia ascende in alto

a le ave del iris se transforma

 

Illo se transforma a lo que tu vole,

oh, tu belle persona que isto lege,

nam sempre illo ha habitate

in lo que tu nomina ”mi corde”

Sempre amar

Sempre amar

- tanto natural

Libera tu corde

e lassa lo volar

a tu proximo

Noda un cordon

inter vos

con radios auree

de amor,

tanto bellemente,

tanto naturalmente

Le beltate de un lingua cantate

Si tu vole trovar

le beltate de un lingua:

Ascolta su plus belle cantos

Lassa lor tonos vibrar

in tu corde e tu anima

Lassa los prender te a un viage

a un pais lontan,

plenate de silvas e lacos,

villages e citates

e homines con altere parolas

 

Le voce es le plus belle instrumento

e le lingua es su tonos

Ascolta le parolas e melodias

Lassa los contar lor veritates

Recipe pensatas e sentimentos

Ascolta le plus belle cantos

e le plus ver parolas

Le cosas non es lo que illos sembla esser

 Le cosas non es lo

que illos sembla esser

Le imagines non reflecte

le realitate

Le melodias non nasce

in instrumentos

Le parlar e le canto

non veni del gorga

Mystic machinas omnisciente

nos educa e amusa

Illos crea illusiones

pro diverter o deciper

Le cosas non es lo

que illos sembla esser

Fiction e realitate

se misce

e cambia de placia

Anima e corpore

Le corpore es vetule

ma le anima es juvene

Le anima es vaporose

ma le corpore: ponderose

Le lingua del strumphes

Chronica publicate in Panorama in interlingua, no.6, 2022 

Le strumphes, anque cognoscite como le smurfes, es figuras popular in le cultura del infantes, in le comencio in bandas designate, e plus tarde in films animate. Illes es parve, blau gnomos, con bonettos blanc, que habita in un village forestal, in casas que ha le aspecto de fungos. Illes nasceva in 1958. Lor creator es le designator belgic Pierre "Peyo" Culliford.

Un peculiaritate interessante e amusante del linguage del strumphes es que illes sovente reimplacia differente parolas con le parola "strumph". Si il es un verbo isto deveni "strumphar", le adverbio deveni "strumphemente". Solmente le strumphes comprende le exacte signification de cata "strumph", ma nos alteres comprende assatis ben, con le adjuta del contexto.

Culliford inventava le lingua del strumphes, e le nomine del strumphes, in 1957, quando ille dinava con su amico, le designator André Franquin, qui designava inter alia Spirou e Gaston. Ille peteva Franquin de dar le le saliera, ma non immediatemente poteva rememorar se le parola pro saliera, assi ille spontaneemente inventava le parola de nonsenso "schtroumpf". In francese: "Passe-moi… le schtroumpf!", "Da me... le strumph". Franquin respondeva in le mesme maniera: "Hic es le strumph - quando tu ha finite strumphar, strumpha lo retro." Assi le amicos continuava parlar "strumph" le resto del fin del septimana.

In realitate, "schtroumpf" es pronunciate in francese como le parola german "strumpf", que significa "calcea". Esque Culliford cognosceva germano, o es isto un coincidentia? Le facto es que in le traduction german, le strumphes deveniva "Die Schlümpfe". In nederlandese illes se appella "De Smurfen", assi como in multe altere linguas. Le italianos prefere "I Puffi", le hispanoparlantes "Los Pitufos", le lusophonos de Portugal "Os Estrumpfes" e de Brasil "Os Smurfs". Le russos los appella "Смурфики", "Smurfiki", con un charmante suffixo diminuitive.

Proque scribeva io iste chronica? Lassa me explicar, in le lingua del strumphes!

Proque io stumpha linguas, e tamben le strumphes, il es natural que io strumpha le lingua del strumphes. Assi io strumphava: proque non strumphar un chronica que strumpha le phenomeno. Como sempre, on strumpha le majoritate del strumph al internet. Io strumphava plure differente strumphes in differente linguas, e al fin strumphava un texto, usante mi strumph. Postea io strumphava le texto un poco, e pois un poco plus. Al fin io esseva contente de mi strumph, e lo strumphava via al redactor.

Quando on joca con linguas, on pote explorar lor structura, possibilitates e limitationes. On pote facilitar o complicar le communication. On pote amusar, confunder o passar secrete messages a altere initiatos.

Le lingua del strumphes es un bon exemplo de como on pote stimular le curiositate de infantes pro linguas, in un modo jocose.