Comprension de linguas historic

 Un manuscripto del prime canto de "Paradiso", per Dante Alighieri. 

Photo de https://guidaturistica-michelebusillo.com/

Chronica publicate in Panorama in interlingua, no.5, 2023

Un distinction practic de que es un lingua separate e que es un dialecto, le qual non considera politica, cultura e geographia, es le sequente: si on comprende le lingua, illo es un dialecto, e si on non lo comprende, illo es un altere lingua. Naturalmente, isto es un crude simplification. Le comprension pote exister a multe nivellos, e variar dependente del linguage e del thema. Nonobstante, iste distinction a vices pote esser usabile.

Ma esque il serea possibile a usar iste distinction con respecto al formas historic de existente linguas?

Svedese es le lingua que io maestra le plus ben. Io comprende ben textos del vintesime e del dece-none seculo. Ma quando io me approfunda in plus vetere textos, le comprension se diminue. Le traduction del biblia de 1541, io pote comprender con certe difficultates, ma mesmo plus vetere textos deveni de plus in plus incomprensibile. 

Quando io essaya leger le Skånelagen, un texto legal del prime parte del dece-quarte seculo, mi sensation es que io lege un altere, ma cognate, lingua. Le orthographia e grammatica es estranie. Io comprende forsan 60 pro cento del texto. Isto non suffice pro comprender le contento.

Assi, 600-700 annos retro, svedese esseva un altere lingua. Durante iste tempore illo se ha cambiate considerabilemente. 

Io ha le mesme sensation con anglese. Le textos de Shakespeare del fin del dece-sexte seculo ancora es in un grande parte comprensibile, ma quando al textos de Chaucer del fin del dece-quarte seculo, le comprension es fragmentari.

Gradualmente le latino de Vergilius se transformava al italiano de Dante, durante 1300 annos.

E si nos tracia svedese 1300 annos retro, le lingua es appellate "ancian nordic". 

Iste vetere linguas es le matres de plure linguas moderne. Italiano es le infante de latino, ma le processo esseva gradual, assi le matre poco a poco se transformava a su infante.

Similarmente, un homine pote spectar retro a su vita. Quanto plus vetere on deveni, tanto plus de passato on pote rememorar se (si on non deveni senil), e tanto plus incomprensibile deveni le "io" historic.

Forsan non existe un "io" eterne, solmente un collection de tractos de character, pensatas, desiros e impulsos, le quales se cambia tote le tempore, pro un die devenir extinguite?

Vita es movimento e transformation. Isto es ver e de linguas, e de homines. Hic e nunc, nos e nostre linguas vive, se move e disveloppa. Al mesme tempore le nunc es le summa del historia. Assi, il es importante a cognoscer le historia, e a un plano personal, e un global.

Nos pote viagiar retro trans le historia, per leger vetere textos e vider vetere photographias e pelliculas. Per cognoscer melior le passato, nos comprende melior le presente. In plus, il anque es interessante e amusante a viagiar retro in le historia. E isto deveni sempre plus facile con cata anno, gratias al digitalisation del materiales historic, lo que los face facilemente attingibile al publico.

Meänkieli

Io trovava iste belle canto in meänkieli. Infortunatemente, le qualitate del video es mal. Io non trovava un melior video, ma iste canto ”Oonhän meilä vielä kieli” in alte qualitate del audio vos trova sub le texto, con le texto del canto anque recitate in svedese, e con un traduction in Interlingua.

Chronica publicate in Panorama in interlingua, no.4, 2023

In mi bibliotheca local labora un homine, nos pote nominar le Alex, qui parla meänkieli. Io faceva cognoscentia con ille quando io laborava pro le municipio le anno passate.

Meänkieli es un lingua que es parlate in le nord de Svedia, in le vicinitate del frontiera finlandese, e anque al altere latere del frontiera. Le lingua es proximemente apparentate con finnese, ma il ha numerose differentias quando al pronunciation, grammatica e vocabulario. Il ha plure parolas imprestate de svedese e anque certe vetere tractos dialectal finnese, le quales ha disparite del lingua standardisate in Finlandia.

Ora Alex vive in le vicinitate de Stockholm. Su filio vade a un kindergarten ubi on parla finnese (il ha un grande minoritate finlandese in Svedia, que inter alia ha su proprie scholas).

Le instructores ha le opinion que Alex parla un peculiar e distorquite forma de finnese con su filio. Ille me relatava le sequente dialogo:

-Contine te, Alex! Parla finnese correcte con tu filio!

-Ma io parla nostre lingua!

-Tunc, parla nostre lingua propriemente.

-Ma assi on parla nostre lingua.

Le caso es que meänkieli significa justo "nostre lingua", e in meänkieli e in finnese.

Meänkieli es un lingua official minoritari in Svedia. Il ha programmas in le radio e le television. Il ha litteratura, dictionarios e un periodico. Le organisation Svenska Tornedalingars Riksförbund - Tornionlaaksolaiset labora pro conservar le lingua. (Le Federation del Svedese Tornedalianos. Tornedalen es le provincia in le nord-est de Svedia ubi le majoritate del parlatores habita.)

Sed meänkieli es in periculo. Le majoritate del parlatores es de etate median o vetere. Illes conta proximemente 70.000. Le juvenes es plus attrahite del finlandese. E isto es justo le lingua que le filio de Alex audi in kindergarten - le finlandese standardisate.

Il es difficile superviver pro un micre lingua que es simile a un grande lingua. Le parlatores del grande lingua ha le impression que illo es solmente un dialecto curiose. Ma le parlatores del micre lingua cognosce ben le characteristicas de lor lingua, e illes ha su proprie cultura unic.

Un relation similar existe inter espaniol e ladino, le lingua del judeos espaniol, le quales deveniva expulsate post le reconquesta, e dispersate principalmente al altere paises mediterranee.

Le tertie exemplo es scots. Isto es un lingua que durante le medievo se ramificava del matinal medie anglese, quando le parlatores se trovava al scotic latere del frontiera e deveniva isolate del altere parlatores de anglese.

Poco a poco, illo se disveloppava a un distincte lingua, sempre plus differente de anglese. Ma durante le dece-sexte seculo le disveloppamento se reverteva, e scots deveniva trahite de plus in plus proxime al anglese standard.

Le grande linguas expande a costo del micre, e anque a costo de su proprie dialectos e linguas similar.

Ma le spero vive. Sempre plus de enthusiastas se ingagia pro adjutar le menaciate linguas superviver. E ben documentate linguas morte pote esser revivificate. Ma il anque es importante memorar se que linguas es plus que grammatica, phonetica e vocabulario. Illos anque es contos, traditiones, spiritualitate e un modo de viver. Illos nos adjuta rediscoperir nostre radices, in un mundo sempre plus mancante punctos fixe.

Oonhän meilä vielä kieli

Vielä kuuluu meän ääni

Väylää myöten laulu kulkee

Aalot vielä sanat kantaa

 

Vielä lyöpii meän syän

Ääniä oon vielä monta

Monta jokka laulun kuulee

Monta joita sanat koskee

 

Vielä löytyy rakhautta

Elävä oon vielä syli

Vielä syntyy voimaa uutta

Vielä uusi laulu soi

*

Ännu lever språket hos oss

Ännu hörs ju våra röster

Längs med älven färdas sången

Vågorna bär ännu orden

Ännu slår ju vårat hjärta

Rösterna är ännu många

Många som kan höra sången

Många som berörs av orden

Ännu kan man kärlek finna

Levande är ännu famnen

Än ska nya människor komma

sjunga nya sånger än

*

Le lingua ancora vive inter nos

Nostre voces ancora es audite

Al longe del fluvio, le canto viagia

Ancora le undas porta le parolas

Ancora batte nostre cordes

Ancora multes es le voces

Multes qui pote audir le canto

Multes qui es toccate del parolas

Ancora on pote trovar amor

Io remane in tu imbracio

Ancora nove fortia nasce

e un nove canto sona

Le machinas fura nostre humanitate

(Chronica publicate in Panorama in interlingua, no.3, 2023)

Le ultime anno, durante 2022-2023, le disveloppamento del intelligentia artificial (IA) ha attingite decisive avantiamentos. Le IA per exemplo pote prender parte in profunde discussiones a diverse themas, crear complexe e detaliate picturas in differente stilos, solmente a base de breve commandos, scriber un correcte codice pro construer un integre sito de internet e crear omne typos de musica, poemas e contos.

Lo que me ha surprendite es que le IA, ultra functiones technic, como jocar chacos, crear codice e dar information, anque deveni de plus in plus capabile in le campo creative: musica, litteratura e arte. Forsan isto non es tanto surprendente. Illo pote elaborar, categorisar e analysar omne typos de sonos, colores, formas e parolas. Illo pote "comprender" e structurar su mesme phrases, tonos e figuras. Su accesso a information es infinite, e illo pote usar su enorme banca de datos in un modo effective.

Lo que multe travalios in le futuro sera executate del IA es jam cognoscite. Isto pote esser programmation, servicio a clientes e operation de processos industrial. Ma anque jornalismo e altere travalios intellectual. Multe vices le IA adjutara le homines in lor labor, assi que un persona pote facer le labor de plure personas.

Ma recentemente io ha comprendite que le IA anque ha prendite de nos un cosa profundemente human - lo de exprimer nostre sentimentos e pensatas in poemas, cantos, contos e picturas. Nos ancora potera scriber, pinger e componer, ma un grande parte del motivation disparera, quando le IA lo facera melior e plus rapidemente. Proque scriber un romance durante un anno, quando le IA lo pote scriber in alcun minutas? Considerante le disveloppamento accelerante del IA, isto tosto sera le realitate. Jam hodie multe personas prende adjuta del IA pro crear varie cosas. A vices solmente pro cargas limitate, e a vices pro facer tote le labor, solmente dante breve instructiones.

Al fin, nos risca devenir solmente passive consumentes, que sera nutrite de individualmente adaptate information e intertenimento, create per machinas. E qui gerera isto? Fortias democratic o dictatorial? O forsan le machinas mesme?

Si le atheistas ha ration, nos homines es machinas biologic. Le cerebro es un computator, que formica de impulsos electric inter circa 85 milliardos cellulas. E nostre programmation es le codice de ADN. Assi, qual es le differentia inter un cerebro e un computator? O inter un corpore human e un androide? Solmente que un es de carne e un de metallo? O forsan que nos ha un anima, lo que le machinas manca. Ma forsan un anima pote incarnar in un machina? Esque al minus le sphera del religion sera libere de machinas, o potera illos anque precar, meditar e devenir illuminate o salvate?

Io non vole specular troppo. Assi io fini per constatar que durante que le IA de plus in plus plena nostre mundo, nos humanos devenira fortiate questionar e redefinir lo qui nos es, e qual es nostre rolo hic al terra.

Transcription e traduction

Chronica publicate in Panorama in interlingua, no.2, 2023

In le mundo del musica, il ha un equivalente al traduction: le transcription. Similarmente como quando on traduce un texto de un lingua a un altere, on rescribe le notas musical in un plus o minus altere maniera, assi que illos pote esser usate pro sonar un altere instrumento. Iste processo es realisate in plure manieras. Hic alcun exemplos:

In le plus simple caso, le notas non debe esser modificate del toto. Per exemplo, on pote sonar le pecias pro clavicymbalo de J.S. Bach a un piano, directemente del notas original. Le equivalente lingual serea que on recita un texto in un poco altere dialecto. Le parolas es le mesme, ma sona differentemente.

In le secunde caso, on debe adaptar le musica. Forsan illo debe esser transponite, tote le tonos es movite un certe numero de passos, in alto o in basso, pro convenir al differente registro tonal del nove instrumento. A vices solmente certe tonos debe esser movite. 

Un exemplo es quando on sona musica pro lut al guitarra. Le lut ha plus de cordas de basso, assi tonos sonate a illos debe esser transponite un octava in alto, quando possibile.

Le equivalente lingual a iste typo de transcription es quando on traduce a un lingua proximemente cognate, ubi solmente certe parolas es differente.

Un plus grande modification es le reduction. In tal caso on per exemplo condensa le musica de un orchestra a un minus grande ensemble, o un sol instrumento, o de un instrumento con plus grande possibilitates a un con minus grande possibilitates.

Un exemplo commun es que on adapta musica orchestral pro piano. Un famose reduction de iste typo es le transcriptiones pro piano de Liszt de tote le symphonias de Beethoven.

Naturalmente le musica deveni plus povre, quando illo perde le ric paletta de tonos del cordes, instrumentos de ligno, cupros, tympanos, e in le none symphonia mesmo un choro.

Ma con le adjuta de Liszt, le musica retene su spirito e atmosphera, ma in nove vestimentos.

Le equivalente lingual es quando on traduce de un avantiate lingua a un limitate lingua. Isto mesmo pote esser facite intra un lingua, per exemplo quando on simplifica un texto biblic, e lo adapta a infantes.

In le caso opposite, on transforma musica pro piano a musica orchestral. Tunc, isto non plus es transcription, ma arrangiamento. Le arrangiator usualmente adde extra partes al accompaniamento, assi que le differente instrumentos non debe sonar le mesme melodia. Le instrumentos del orchestra a torno sona le melodia del piano, e per le manos del experte arrangiator, in plus pote inricchir e accentuar le character del composition.

Famose exemplos de iste forma de transformation include le arrangiamentos de Ravel de Picturas in un exhibition per Mussorgsky e le arrangiamento de Glazunov de pecias de Chopin pro le ballet Les Sylphides.

Ma qual es le equivalente lingual? Un traductor non debe transformar un texto troppo. Quando on adde cosas on automaticamente deveni un coautor. Isto per exemplo pote evenir in poesia. A vices on debe facer grande cambios, pro retener le rhythmo e le rimas.

Io sempre ha essite fascinate del similaritates inter lingua e musica. In mi mundo interne, linguas e musica cata die se incontra e insimul crea poesia, cantos e multe altere belle cosas.

Le historia de duo symbolos

 

Chronica publicate in Panorama in interlingua, no.1, 2023

Signos e symbolos es facile a recognoscer, e sovente evelia un reaction emotional. In iste chronica io vole comparar duo symbolos, que ha transformate lor symbolismo durante le historia.

Le prime symbolo es le cruce christian. In general, le cruce es un symbolo fundamental, con duo lineas que se intercrucia. Cruces existe in multe culturas e ha habite differente symbolismo de caso a caso.

Le cruce christian actualmente proveni de un roman instrumento de tortura e execution. Ma proque un tal cruce, in le credentia christian, deveniva le instrumento del salvation del humanitate, le instrumento de tortura al mesme tempore deveniva un symbolo de redemption, sacrificio e amor.

Io ha incontrate gente que senti aversion pro le christianismo, proque iste religion usa un instrumento de tortura e execution como su symbolo. Ma si on pensa plus profundemente, on comprende que iste symbolo es complexe e de multe faciettas. A ille qui suffre, illo dice que le suffrimento non es in van. Illo anque dice que le plus grande amor es preste a facer le plus grande sacrificio.

Le altere symbolo es le svastica. Anque illo es un cruce del sorta, e ha existite in multe culturas, in multe variantes. Illo es un symbolo commun in le hinduismo, le buddhismo e le jainismo. In le hinduismo illo symbolisa le sol, quando le bracios jace in le senso horologic (assi como in le symbolo del nazi). Quando illos jace in le senso antihorologic, illo symbolisa le nocte e le dea Kali.

In China, le svastica ha existite durante un e un medie millennio e symbolisa inter alia felicitate e un vita longe.

Ma como deveniva le svastica un symbolo nazistic?

Le popularitate del svastica cresceva in popularitate in le mundo occidental in le fin del 19ne seculo. Trovatas archeologic, in per exemplo Troia, creava un interpretation del symbolo como proto-indoeuropee, un importante primordial symbolo spiritual in le culturas vedic, grec, teutonic e germanic. Durante le prime parte del 20esime seculo illo esseva, como in China, usate como un symbolo de fortuna e successo, in multe differente contextos. Le nazistas adaptava le symbolo in 1920, le mesme anno que lor partito esseva fundate. Illes considerava le svastica como un symbolo del aryan racia dominator.

Como un consequentia del horrific atrocitates del nazistas ante e durante le secunde guerra mundial, le svastica deveniva totalmente malfamate in le occidente.

In le paises buddhistic e hinduistic, le symbolo ancora vive con su symbolica traditional. Isto a vices ha causate confusion e controversias, quando productos de per exemplo China o Japon ha essite exportate al west.

In le principio, symbolos es solmente formas neutral, que es facilemente recognoscibile. Ma le cultura human los carga con significationes, que pote variar inter differente eras e placias. Symbolos pote mutar se de mal a bon e vice versa. Illos reflecte le religiose, politic e cultural stato mental del societates. A vices belle symbolos es facite immunde per regimes tyrannic.

Le demanda es: esque le svastica jammais sera rehabilitate in le occidente?

Le lingua del strumphes

Chronica publicate in Panorama in interlingua, no.6, 2022 

Le strumphes, anque cognoscite como le smurfes, es figuras popular in le cultura del infantes, in le comencio in bandas designate, e plus tarde in films animate. Illes es parve, blau gnomos, con bonettos blanc, que habita in un village forestal, in casas que ha le aspecto de fungos. Illes nasceva in 1958. Lor creator es le designator belgic Pierre "Peyo" Culliford.

Un peculiaritate interessante e amusante del linguage del strumphes es que illes sovente reimplacia differente parolas con le parola "strumph". Si il es un verbo isto deveni "strumphar", le adverbio deveni "strumphemente". Solmente le strumphes comprende le exacte signification de cata "strumph", ma nos alteres comprende assatis ben, con le adjuta del contexto.

Culliford inventava le lingua del strumphes, e le nomine del strumphes, in 1957, quando ille dinava con su amico, le designator André Franquin, qui designava inter alia Spirou e Gaston. Ille peteva Franquin de dar le le saliera, ma non immediatemente poteva rememorar se le parola pro saliera, assi ille spontaneemente inventava le parola de nonsenso "schtroumpf". In francese: "Passe-moi… le schtroumpf!", "Da me... le strumph". Franquin respondeva in le mesme maniera: "Hic es le strumph - quando tu ha finite strumphar, strumpha lo retro." Assi le amicos continuava parlar "strumph" le resto del fin del septimana.

In realitate, "schtroumpf" es pronunciate in francese como le parola german "strumpf", que significa "calcea". Esque Culliford cognosceva germano, o es isto un coincidentia? Le facto es que in le traduction german, le strumphes deveniva "Die Schlümpfe". In nederlandese illes se appella "De Smurfen", assi como in multe altere linguas. Le italianos prefere "I Puffi", le hispanoparlantes "Los Pitufos", le lusophonos de Portugal "Os Estrumpfes" e de Brasil "Os Smurfs". Le russos los appella "Смурфики", "Smurfiki", con un charmante suffixo diminuitive.

Proque scribeva io iste chronica? Lassa me explicar, in le lingua del strumphes!

Proque io stumpha linguas, e tamben le strumphes, il es natural que io strumpha le lingua del strumphes. Assi io strumphava: proque non strumphar un chronica que strumpha le phenomeno. Como sempre, on strumpha le majoritate del strumph al internet. Io strumphava plure differente strumphes in differente linguas, e al fin strumphava un texto, usante mi strumph. Postea io strumphava le texto un poco, e pois un poco plus. Al fin io esseva contente de mi strumph, e lo strumphava via al redactor.

Quando on joca con linguas, on pote explorar lor structura, possibilitates e limitationes. On pote facilitar o complicar le communication. On pote amusar, confunder o passar secrete messages a altere initiatos.

Le lingua del strumphes es un bon exemplo de como on pote stimular le curiositate de infantes pro linguas, in un modo jocose.

Le valor de Interlingua

Chronica publicate in Panorama in interlingua, no.4, 2022

Si gente realisarea como unic e valorose es Interlingua, illes se interessarea plus pro le lingua, e lo dispersarea a tote lor familia e omne lor amicos.

Interlingua sovente es mentionate in le mesme contexto que linguas construite, como Esperanto, Ido, Klingon et alteres. Le comparation non es toto juste. Interlingua non es construite, ma toto naturalistic, e in le vocabulario, e in le grammatica.

Quanto al vocabulario, Interlingua es le opposito de un dialecto. Solmente le plus international parolas es usate. Le grammatica non es artificial, solmente un simplificate forma del grammatica romanic commun. 

Le parolas retene lor forma e orthographia original. Isto es un enorme avantage in duo manieras:

a. Ille qui apprende Interlingua, al mesme tempore apprende le fundamentos de omne le linguas romanic. 

b. Isto face Interlingua facilemente comprensibile pro multe personas.

Io vide tres functiones principal pro Interlingua:

1. Le obvie e fundamental function es como un lingua pro communication international. Ma in iste campo, le lingua usque nunc ha habite un modeste successo. Isto es in grande parte causate de mal selection de momento ("timing"). Quando Interlingua nasceva in le cinquantas, anglese justo habeva comenciate attinger le stato de (quasi) lingua mundial. SUA deveniva le dominante stato superpotente del west, e le domination militar et economic tosto expandeva al campo de cultura popular. Al mesme tempore Interlingua debeva concurrer con Esperanto, como le alternativa neutral de un lingua mundial. Esperanto habeva un grande avantage proque illo jam habeva habite plus que 60 annos pro establir se. Interlingua nunquam habeva un ver opportunitate de monstrar su potential.

2. Le secunde function es como un clave al vocabulario international de origine greco-latin, o como parte de studios romanistic. Interlingua ha essite usate in iste modo in le schola svedese, principalmente per Ingvar Stenström, ma iste uso non esseva continuate e non se dispersava ad altere paises.

3. Le tertie function es artistic. Indisputabilemente, Interlingua es un lingua belle, que es apte pro litteratura e cantos. Iste dominio lingual ancora es assatis virginal pro Interlingua. Il existe un manata de romanes e novellas original. Il ha un cantario con cantos traducite de multe linguas, ma ubi es le registrationes?

Si alcun interlinguista succede crear un hit-melodia o un roman revolutionari, isto poterea esser un modo de eveliar interesse pro le lingua. 

Un lingua sin cultura es morte. Si nos vole attraher juvenes a Interlingua, nos debe crear cultura pro juvenes.

Un exemplo de que isto functiona es le cultura popular japonese e coreano. Multe juvenes se inamora in iste culturas quando illes ascolta K-pop, lege manga e specta anime. Isto los inspira ad apprender iste linguas que es difficile pro occidentales. Interlingua serea multo plus facile pro illes, ma ubi es le cultura excitante?

Nos ha creatores de cultura original, ma nos besonia multes plus. Con le tempore illes venira, le cultura de interlingua crescera, e al mesme tempore le interesse pro le lingua.

Contar in francese e danese

 

Chronica publicate in Panorama in interlingua, no.3, 2022

Le majoritate del linguas ha un systema regular de contar, con numeros singular, decenas, centenas et cetera. Ma il ha linguas que non se satisface con un solution tanto simplistic, e in vice ha un solution multo plus raffinate. Io presentara duo exemplos.

Le prime exemplo es francese. Le interessante parte es le decenas. Usque sexanta toto es simple: 

dix, vingt, trente, quarante, cinquante, soixante. Ma septanta se appella ”soixante-dix”, ”sexanta-dece”. Isto continua con ”soixante-onze”, ”sexanta-undece” et cetera. Septanta-novem es ”soixante-dix-neuf”, ”sexanta-dece-novem”, ”60+10+9=79”. Quando nos arriva a octanta, le systema se cambia. Nos ha quatro vintenas: ”quatre-vingt”. Pois nos ha ”quatre-vingt-et-un” et cetera. Novanta es ”quatre-vingt-dix”. Quando nos arriva a novanta-novem, nos ha ”quatre-vingt-dix-neuf”, ”4x20+10+9=99”. Isto es mathematica a un alte nivello.

Pro le francophonos in Belgio isto es troppo difficile. Ibi post ”soixante” on ha ”septante”, ”Huitante” e ”nonante”. 

Le secunde exemplo es danese. Anque hic le decenas es interessante. Usque quaranta toto es simple:

ti, tyve, tredive, fyrre (dece, vinti, trenta, quaranta). Ma post isto veni ”halvtreds”. Isto es un abbreviation de ”halv tredje snes”, ”medie tertie vintena”. Alora, nos ha le medietate del tertie vintena (e naturalmente jam duo plen vintenas), 10+20+20=50. Pois veni ”tres” (”tre snes”), tres vintenas, ”halvfjerds” (”halv fjerde snes”), ”le medietate del quarte vintena”, ”firs” (”fire snes”), ”quatro vintenas”, ”halvfems” (”halv fem snes”), (”le medietate del quinte vintena”), e finalmente ”hundrede”. Isto es simplemente ”cento”. 

Un altere cosa characteristic es que on comencia con le secunde numero in per exemplo cinquanta-un: en og havtreds (1+10+20+20=51).

Le systema de contar con vintenas es plus vetere que illo de decenas. Isto se appella le systema vigesimal, del latin vicesimus, ”le vintesime”. Illo esseva commun in plure linguas occidental (e anque in altere partes del mundo), ma ha disparite del lingua quotidian in le tempore moderne. Ma in francese e danese illo remane, como un reliquia historic.

Il sembla que le contar in vintenas esseva multo practic in le passato, ante que on poteva scriber numeros. In vice on poteva per exemplo facer incisiones in bastonettos. Le parola anglese pro vintena es ”score”. Iste parola veni del ancian lingua nordic e le signification es de facto ”incision”.

Ma como contar usque vinti, solmente usante le digitos? Esque on anque usava le digitos del pedes?

Un alternativa es que on contava usque cinque a un mano. Al altere mano, post cata cinque al prime mano, on moveva le pollice super le altere digitos, assi habente quatro positiones pro cinque numeros, 5x4=20. Iste theoria es speculative, ma corresponderea al systema sexagesimal del sumerianos, ubi on con le pollice contava le phalanges del quatro remanente digitos. Quatro digitos con tres phalanges face duo-dece, un altere importante numero. Con le altere mano on conta cinque, assi nos arriva a sexanta (12x5=60). 12 e 60 nos recognosce del horologio. 

Svedeses dice que daneses conta in un estranie e illogic maniera. Ma illes non comprende que sovente lo que sembla esser illogic, solmente es logica a un plus alte nivello, assi como chaos es un multo complexe forma de ordine.

Alora, franceses e daneses! Continua contar vostre vintenas. Mille gratias, o forsan io debe dicer: cinquanta vintenas gratias (50x20=1000) pro preservar le ancian modo de contar in vostre belle e characteristic linguas!

Le adoratores del sol

 Chronica publicate in Panorama in interlingua, no.2, 2022

Recentemente, un collega del labor me contava un historia surprendente e amusante, prendite del vita real:

Le amica de illa (de Svedia) visitava Cuba, e se inamorava in un viro cuban. Nos le pote appellar José. Le inamoratos voleva conviver, ma isto non esseva possibile in Cuba, alora illes se moveva a Svedia.

Illes arrivava a Svedia in primavera, al citate de grandor medie, Eskilstuna. José promenava al stratas, fascinate del multe differentias, comparante con le citates cuban.

Tosto ille observava un peculiar activitate inter le citatanos: illes se inclinava contra muros, levava lor capites verso le sol, e diceva ”aaah”. Illes semblava multo felice, como in extasis.

José essayava divinar, que significava iste estranie comportamento. Clarmente isto esseva un ritual del sorta, que habeva un clar connexion al sol. Esque le svedeses es adoratores del sol, como

le egyptianos ancian? Ille pensava que illes es christianos, e le citate es plenate de ecclesias. José solmente parlava espaniol, e multo poco anglese, assi ille non poteva demandar le adoratores del sol de lor religion. 

Le sequente die anque José se inclinava contra le muro, presso alcun heliolatras svedese, mirava in alto e critava ”aaah!” a voce alte. Le svedeses le reguardava suspiciosemente. José deveniva inquiete. Forsan ille habeva effectuate le ritual in un maniera incorrecte? O forsan iste culto solmente es pro svedeses?

José remarcava que le svedeses es un populo diligente. Illes labora in lor officios tote le die. Quando illes ha le pausa, illes hasta foras pro adorar le sol durante al minus alcun minutas. Durante le primavera, le dies ancora es breve. Alora, quando illes vade al labor e retorna del labor, le celo es obscur.

In le vespere, José habeva le cena con su amata e alcun amicas de illa. Illa habeva apprendite espaniol, e traduceva pro ille. José demandava le gruppo de lor fide. Ille mesme esseva catholico. Le majoritate respondeva que illes esseva christianos, ma rarmente visitava le ecclesia. Alcunos esseva atheistas. ”Ma cognosce vos alcun adoratores del sol?” ille demandava al fin. Le alteres non del toto comprendeva le question. Alora José contava de lo que ille habeva vidite al stratas del citate. Pois omnes erumpeva in riso. Illes rideva longemente, de tote le corde. Postea le amata de José le explicava:

”In Svedia nos ha un longe hiberno. Durante plure menses, le dies es breve e frigide. Le sol non se leva multo super le horizonte, mesmo in mediedie. Quando veni le primavera, le dies deveni plus longe, e le sol brilla plus fortemente, le homines exi al stratas durante lor pausa, pro reciper un poco de luce e calor. Ille ha satis de frigor e obscuritate, post le longe hiberno. 

Illes sia adoratores del sol, ma illes non crede que le sol es un esser divin. Illes sape que illo es un orbe ardente de hydrogeno e helium, un gigantic reactor nuclear que plana trans le spatio, ma totevia lo ama multo.”

Le SAOB

Chronica publicate in Panorama in interlingua, no.1, 2022

Le scriber de dictionarios es un travalio minutiose, que require multo de methodic labor e patientia. 

Le integre processo sovente require plure annos.

Le interlinguistas que diligentemente labora con lor dictionarios, e a vices senti frustration proque le dictionarios require tante tempore pro devenir complite, io pote consolar per contar de un dictionario que ha prendite multissime tempore a elaborar per un integre equipa de expertos.

Il se tracta del SAOB, Svenska Akademiens Ordbok, Le dictionario del Academia Svedese.

Le Academia esseva fundate jam in 1786 per le rege Gustav III. In le statuto del Academia il esseva establite que on debeva crear un dictionario del lingua svedese.

Le ver labor con le dictionario solmente comenciava in 1883. On documenta le lingua del comencio del dece-sexte seculo, usque le tempore de scriber. On explica le parolas, da exemplos, citationes, e le etymologia.

Le ambition esseva que on potera finir le dictionario post circa 20 annos. Ma quando quasi 40 annos habeva passate, in 1920, on solmente habeva attingite le littera D. Le entratas esseva extrememente detaliate e exhaustive.

Le Academia Svedese non esseva contente con le tempo de labor. Certes voleva que le labor cessarea. Ma al fin on lassava le labor continuar. Post isto, le lexicographos laborava plus rapidemente. In 1960 on habeva attingite le littera R.

Le littera sequente, S, es le plus frequente littera initial de parolas svedese. Al mesme tempore veniva un nove director del equipa de lexicographos. Ille voleva retornar a un plus detaliate modo de laborar. On laborava 40 annos con le littera S. 

Hodie, in 2021, un equipa de circa 22 linguistas labora con le dictionario. On dice que il ha un bon balancia in le labor, inter meticulositate e effectivitate. Le publication ha attingite le littera Å. (Post Z, le alphabeto svedese ha le litteras Å, Ä e Ö). On dice que on spera finir le labor in circa 2024. Nos videra…

Le SAOB existe in le rete al adresse saob.se. Illo es un popular dictionario inter academicos e homines interessate del lingua svedese.

On dice que Roma non esseva edificate in un singule die. Le facto es que on nunquam finiva edificar Roma. Le citate se sempre cambia, ma solmente poco a poco, e multe ruinas e domos historic remane durante le seculos. Ma le facto es que cata vivente citate, e cata vivente lingua se cambia. 

Le domos es como parolas. Certes remane durante longe tempore, alteres es destruite o non plus usate. Illos remane solmente in photographias e in dictionarios historic como SAOB.

Le prime litteras de SAOB esseva scribite plus que 140 annos retro. Quando le dictionario sera complite, on debera comenciar le labor de novo, de A. On debera scriber supplementos, o rediger le parolas de novo.

Assi un tanto grande projecto lingual nunquam finira. Quando on post 140 annos attinge le fin del alphabeto, le lingua se ha cambiate, e le labor comencia de novo. Forsan in le futuro, on habera un plus dynamic modo de laborar con le dictionario, per exemplo per actualisar tote le contento, dependente de qual neologismos e cambiamentos de significationes il habera.

Addendum, septembre 2024.

Le dictionario esseva complite in 2023. On ha assecurate financiamento pro actualisationes de illo durante 2024-2034. Le actualisationes sera publicate solmente in forma digital.

Le catastrophe climatic

Chronica publicate in Panorama in Interlingua, no.6, 2021

Il ha consenso inter le recercatores climatic del mundo: nos attende un extense calefaction e destabilisation del climate global. Durante le veniente decennios nos debe expectar de plus in plus intensive incendios forestal, dies extrememente calorose, furiose tempestas, inundationes, pluvias torrential, fames et cetera. Ultra isto nos videra un accelerante extermination de species animal. Forsan ultimemente le extermination del humanitate, ma isto es tanto horrificante que on non vole pensar de isto.

Mesmo si nos drasticamente diminuera nostre emissiones del gases causante le effecto de estufa, cessara nostre exploitation del ambiente, e deveni climatologicamente neutral in circa 2050, il habera ample cambios climatic.

Alternativemente, si nos continuara in le mesme maniera como nunc, solmente discutente como salvar le ambiente, durante que le damnose emissiones continua augmentar se, alique plus sever attende: Grande citates sub aqua, destruite terras cultivabile, fame, guerras super le diminuente ressources, letal undas de calor. De plus, un extermination massive de species. Tales jam ha occurrite durante le longe historia natural. 250 milliones annos retro, 90% del animales esseva extinguite.

Le situation resimila le legenda de Scylla e Charybdis: si nos cessa destabilisar le climate, Scylla prendera solmente alcun marineros del nave de Odysseus. Si nos continuara como nunc, Charybdis destruera tote le nave.

Nos attende un armageddon climatic. Illo jam ha comenciate: enorme incendios forestal, pluvias torrential, extreme calor e enorme tempestas. Le situation se aggrava. Quanto plus rapide nos agera, tanto plus nos potera salvar. In le pessime scenario, nos perdera toto.

Iste factos es troppo espaventante pro multe homines. Illes es in dubita o los bagatellisa. Scepticos mantene que nostre emissiones non damna le climate. Contra illes sta tote le communitate del recercatores climatic.

Certes comprehende tote iste factos e cade in desperation. Ma le mundo besonia homines que ancora vole battaliar, nonobstante le obstaculos. Nos ha perdite plure battalias, ma tote le guerra non es perdite. Ma le hora fatal se approxima.

Le mundo del films

Chronica publicate in Panorama in interlingua, no.5, 2021

Films es interessante in multe differente manieras. Illos nos monstra homines, que nos nunquam incontrara, locos que nos nunquam visitara e situationes in le quales nos nos nunquam trovara. A vices illos eveni in nostre mundo real, a vices in contos de fees, e a vices in distante planetas. Le cinematographic effectos digital de nostre dies pote facer le plus peculiar mundos fabular credibile. 

Poc tempore retro io accidentemente videva un fragmento de ”Pretty Woman” (”Le belle femina”) al television, con le stellas de Hollywood, Richard Gere e Julia Roberts. Le film esseva create in 1990. Io lo ha vidite un vice antea. Isto esseva circa 1992. E ora, quasi trenta annos plus tarde, io lo revideva con toto nove oculos. Isto es como un machina de tempore. Io ha essite transformate de un alumno del gymnasio a un homine de etate median, ma le personas in le television e lor mundo es eternemente juvene.

Nostalgicamente io specta retro a un epocha ubi internet e smartphonos non existeva e le homines poteva concentrar se al relationes con alteres, sin constante distractiones. Imperceptibilemente, nostre mundo se cambia un poco cata die, e quando on salta trenta annos retro, on vide quanto potente es le summate cambiamentos de milles de dies.  

Il ha films que ha plus que 100 annos, mesmo breve registrationes que ha plus que 120 annos. In illos, io specta un mundo multo differente. Io comprende, que le metamorphosis de nostre civilisation accelera, e le technica deveni de plus in plus avantiate e integrate in nostre vita. Qual aspecto habera le mundo post 100 annos, si le disveloppamento continuara accelerar?

Le complexitate chronologic cresce mesmo plus, quando nos specta films historic del passato. Le prime exemplo, que veni a mi mente, es ”The Sting” (”Le colpo”), con Paul Newman e Robert Redford. Illo veniva in 1973, ma eveni in 1936, durante le grande depression. Alora, in 2021 nos pote spectar como 1973 nostalgicamente specta retro a 1936. Un anachronismo es, que le film es plenate con musica ragtime per Scott Joplin, le qual moriva in 1917. In 1936 iste stilo musical habeva perdite su popularitate. In vice, le juvenes voleva audir jazz, particularmente swing. Ma in le comencio del septantas, le interesse pro ragtime habeva renascite. Spectar un film que eveni in le trentas, con musica del torno del seculo, e imbibite con le spirito del septantas, es un interessante experientia. 

Le films nos invita a multe viages trans spatio e tempore, inter un plethora de linguas e culturas. Ille qui vole augmentar su perspectiva, trova que on produce films in le majoritate del paises del mundo. A vices iste films da un fascinante introduction al linguas, culturas e defias de societates remote. 

Nos ride, plora, treme e forsan a vices nos addormi. E le facto es que il ha tante films que es digne a spectar, que nos deberea haber multe vitas pro haber tempore a vider los totes. Cata un de iste films nos da un experientia educative.

Le beltate dispare de nostre mundo

 

Chronica publicate in Panorama in interlingua, no.3, 2021

Le beltate dispare de nostre mundo. Isto es facile a constatar si on reguarda le disveloppamento del architectura, musica, pictura e altere formas de arte.

Vetere domos del 17me al 19ne seculos ha belle, rotundate formas e ornamentos, e multe detalios interessante. Moderne casas ha recte, acute formas e un design monotone.

Le musica ante le 20me seculo esseva melodic, harmonic e plen de beltate. Post isto veniva musica atonal e ruitose musica popular con rhythmos fastidiosemente regular.

Le pictura ante le 20me seculo exigeva grande habilitate e talento. Illo depingeva belle ambientes e homines con alte precision. Post isto veniva le cubismo, le expressionismo e altere innovationes que es disharmonic e causa angustia.

Naturalmente mi exemplos es generalisante e exaggerate. Ancora hodie multe belle cosas es create, e lo que non es belle pote esser interessante e provocar reflexiones in diverse formas. Sed multe homines nonobstante ha un besonio de beltate, e iste besonio es de plus in plus difficile a satisfacer in le mundo moderne.

Ante le industrialismo, in general, homines habitava in le campania. Le majoritate esseva povre e laborava durmente, ma illes esseva circumferite del beltate del natura. Anque le gente ric habeva lor palatios in ambientes pastoral. Lo que circumfere homines ha un grande influentia a lor benesser, pensatas e emotiones.

Le homines de olim creava belle arte, inspirate del beltate del natura. Expressiones concrete de isto es omne le meraviliose picturas de paisages, le poemas que describe le miraculos del natura e le idyllic obras musical, como le Symphonia Pastoral de Beethoven.

Le industrialismo, que comenciava in le 19ne seculo, ha causate un urbanisation escalante. Multe homines non plus es circumferite del ric, belle e variate creationes del natura, ma in vice de un grande massa de alte domos con longe rangos de fenestras symmetric. Formas variate e irregular ha essite cambiate a conformitate e monotonia.

Gente que edificava domos ante centos de annos habeva experientiate le beltate del natura e voleva reproducer lo in lor architectura. Le domos hodierne es edificate per homines que ha crescite inter similar domos fede.

Sed forsan le tendentia se ha tornate. Possibilemente le nove domos ha le aspecto un poco melior que le colossos monstruose del sexantas e septantas.

Multe citates ha belle parcos e in certe locos on mesmo planta jardines al tectos.

In nostre dies nos de plus in plus es conscie del fragilitate del natura e que ora es un tempore critic pro retrovar nostre amor e proximitate a illo.

Le natura besonia nostre adjuta pro poter retener su balancia e offerer nos un planeta que es habitabile pro homines. Nos anque besonia le inspiration del natura pro retrovar le beltate: in domos, jardines, musica, litteratura, pictura – e in nostre proprie anima.

Hen

Chronica publicate in Panorama in interlingua, no.2, 2021

Omne le linguas continuemente es inricchite con nove parolas. In le majoritate del casos isto es parolas imprestate, nove compositos, vetere parolas con nove significantias o pur neologismos. Normalmente il se tracta de substantivos, adjectivos e verbos. Numerales e pronomines es exemplos de classes de parola que es claudite. Illos rarmente prende nove parolas.

Ma il ha exceptiones – ante alcun annos, le lingua svedese esseva inricchite con un nove pronomine, que ha devenite establite e in le lingua scribite, e in le lingua parlate: ”hen”. Il jam habeva ”han” que significa ”ille” e ”hon” (pronunciate ”hun”) que significa ”illa”. ”Hen” es un pronomine de genere neutral, singular, tertie persona. Illo es usate quando on non sape o non vole specificar le sexo de un persona, o quando le persona non vole identificar se con un sexo specific.

Le besonio de un tal pronomine naturalmente ha essite actualisate durante le de plus in plus intensive debatto super le identitate sexual, ubi differente gruppos, le quales anteriormente esseva rendite invisibile, ha demandate recognoscentia de lor identitate e modo de vita.

Iste nove pronomine es ben adaptate a assi appellate personas non-binari, le quales non pote o non vole identificar se ni como viro, ni como femina, ma in vice alique inter o ultra le duo sexos.

”Hen” ha devenite un parola disputate in Svedia, mesmo si le debatto se ha temperate durante le annos recente. Alcunos reage negativemente al parola, proque in lor opinion su uso normalisa un phenomeno al qual illes se oppone. Alteres lo vide solmente como un parola practic que pote esser usate in vice de ”ille o illa”.

Le parola esseva proponite jam in 1966 del linguista Rolf Dunås. Ille refereva al pronomine finnese ”hän”, con le mesme signification e pronunciation. Finnese manca pronomines pro ille e illa.

”Hen” ha essite usate de plus in plus durante le 21e seculo, e ha crescite notabilemente post 2012. Le parola entrava al dictionario del Academia Svedese in 2015.

Esque Interlingua haberea le possibilitate de usar un pronomine de genere neutral? Isto totalmente depende del facto si tales existe in le linguas fonte. Ecce alcun propositiones:

Desde longe tempore, anglese ha le possibilitate de usar ”singular they” – ”illes in singular”. Iste forma ha ganiate popularitate durante recente annos.

In espaniol on ha proponite ”elle”, pronunciate ”eje” o ”elje”. (Ille=él, illa=ella). On anque ha proponite ”æ” i vice de ”a” o ”e”. Isto devenirea ”illæ”. Ma como pronunciar isto? Forsan como in latino classic: ”illaj”.

Latino non ha un parola equivalente a ”hen”, ma pote usar le forma masculin pro ambe sexos, si le sexo non es specificate. Anglese ha facite similarmente in le passato, usante ”generic he” (”ille generic”). Ma isto ya non es lo que nos cerca!

Nos presto pote constatar que le linguas fonte de Interlingua non ha avantiate tanto como svedese con respecto al creation de un pronomine pro le sexo neutral. Il ha plure propositiones e nulle de illos ha ganiate sufficiente terreno. Dunque nostre lingua non ancora ha le possibilitate de usar un tal, secundo le regula de tres. Il es possibile crear un lingua plus sexualmente neutral per le uso de paraphrases ubi on evita ”ille” e ”illa”, ma il tardara multe tempore ante que Interlingua habera un parola equivalente a ”hen”.

Certe linguas construite ha un tal pronomine. In Ido ”ille/illa” es ”il(u)/el(u)”. Le forma neutral es ”lu”. In Lingua Franca Nova, como in finlandese, il solmente existe un pronomine pro le tertie persona in singular: ”el”. 

Interlingua, a differentia de iste linguas, non es construite, ma methodicamente derivate del linguas fonte. Dunque, on non pote construer impulsivemente su proprie parolas. 

Le scaramucias etymologic de Scaramouche

Chronica publicate in Panorama in interlingua, no.1, 2021

Un parola svedese inusual, ma tamen regularmente apparente, es “skärmytsling”. Il es difficile a discerner su etymologia, ma on pensa primarimente del lingua german. Isto es un del linguas le qual ha date svedese le plus grande numero de parolas imprestate. Post un micre investigation, isto se monstra esser ver: le parola es imprestate del germano in le comencio del 17me seculo. In german on dice “schermützel”. Ma le parola ancora es difficile a comprender. Que significa “mützel”? 

 Alora nos debe continuar! Le parola german veni del italian “Scaramuccia”. Isto es le nomine de un figura del commedia dell’arte – theatro comic italian, con un fixate collection de personages, le qual nasceva in le 16te seculo. Le spectaculos esseva in grande parte improvisate. Scaramuccia es coarde e ostentative. A vices ille es astute, a vices insipiente. Lo que es interessante, es que le parola veniva al italiano del germano, ante que illo esseva de novo imprestate al germano con un termination italian. “Skara” es le vetere parola germanic pro “secar”. In italiano le signification cambiava a “combattimento”: “schermire”. Le termination “muccia” es diminuitive. Litteralmente isto deveni “parve combattimento”, e isto es anque le signification de “skärmytsling” in svedese. 

 In Francia le nomine cambiava a “Scaramouche”. Isto es le plus commun forma del nomine, le qual nos incontra in litteratura, cinematographia, theatro e musica. In anglese le parola prendeva le forma “skirmish”, basate al forma francese, quando on refere a un “parve combattimento”, e “Scaramouche” quando on refere al personage. In interlingua isto deveni “scaramucia” (sin le duple c del italiano) e “Scaramouche”. 

 In 1921 le diligente autor italian Rafael Sabatini publicava su romance “Scaramouche”. Illo duo vices deveniva adaptate al cinema e mesmo inspirava le compositor Darius Milhaud a facer un pecia de musica instrumental con le mesme titulo. Como un echo de isto, Freddie Mercury, del gruppo pop “Queen”, in le canto “Bohemian Rhapsody”, canta le parolas enigmatic “Scaramouche, Scaramouche, will you do the fandango?” (“Esque tu facera le fandango?) 

Le romance de Sabatino tracta del advocato Andre-Louis Moreau, e eveni durante le revolution francese. Un cosa inusual es que le protagonista se evolve de un cynico a un idealista. A causa de su labor pro justitia, ille deveni un homine chassate, e se occulta per adherer a un gruppo del commedia dell’arte, ubi ille representa Scaramouche, e discoperi su talento dramatic, faciente successo al scena. 

 Il es interessante a vider como le nomine de un personage deveni un substantivo. O esque le processo es le opposite? A vices il es difficile a saper que es le gallina e que es le ovo. E como viagiava le parola “skara” de Germania a Italia? Esque durante un combattimento? Al minus nos sape que le continuate dispersion del parola, ex Italia ad le resto del mundo, esseva pacific, in le forma de theatro comic, litteratura, films e musica. 

Le richessa de Interlingua

 

Chronica publicate in Panorama in Interlingua, no.6, 2020

Certe homines pensa que Interlingua es un lingua povre. Illo manca historia, ha multo poc litteratura original e non possede tote le nuances que ha le linguas national. Le grammatica es troppo simplificate e ignora le ben disveloppate grammatica del linguas romance, per exemplo le complicate conjugation del verbos.

Ma on sovente ha torto, quando on non es initiate. Nam in su vocabulario Interlingua guarda plus que duo millennios de historia e cultura. Le parolas porta, in un forma pur e genuin, transparentia etymologic, ric connotationes e profunditate scientific e philosophic.

On pote seliger inter un plethora de synonymos. Mesmo un simple parola como "io" pote esser substituite per "yo" e "ego", dependente del contexto, gusto o fluxo poetic.

On pote scriber in un stilo archaic con parolas como "hic", "tunc", "sed" e "etiam" o le plus moderne "ci", "alora", "ma" e "anque".

Il es ver que il ancora non ha tanto de litteratura original, ma illo cresce continuemente. Il ha libros specialisate, periodicos, belletristica e poesia. Ultra isto il ha multe traductiones a Interlingua. Il ha cantos traducite a Interlingua e mesmo cantos original.

Le function del grammatica es structurar le lingua, assi que omne le parolas obtene rolos specific in le phrase, e que tote le messages del parlator pote esser comprendite.

Le grammatica de Interlingua realisa iste function perfectemente. Io ha scribite multo in Interlingua durante dece annos, e io sempre ha potite exprimer mi pensatas in un modo satisfaciente. 

Lo que linguas apparentate ha variationes in complexitate grammatic es multo commun. Afrikaans ha un plus simple grammatica que germano, bulgaro plus simple que russo, e haitian plus simple que francese. Le simplification del grammatica es un processo natural, que sovente occurre per exemplo quando le lingua es usate de multe personas como un lingua estranier o secundari.

Assi il non es "innatural" que Interlingua ha un plus facile grammatica que per exemplo italiano.

In facto, le grammatica simple es le plus grande avantage de Interlingua. Illo possibilisa un rapide apprehension e pois uso practic del lingua, a differentia con linguas national. 

Ille qui ama grammatica pote approfundar se in le latino classic. Ille qui ama parolas e etymologia pote studiar Interlingua. 

Ultra su prominente valor inherente, Interlingua es un excellente introduction al linguas romanic, e me ha adjutate multo in mi studios autodidactic de espaniol, assi que io hodie pote usar iste lingua in conversationes quotidian.  

Interlingua combina le melior aspectos lingual: simplicitate grammatic con ricchessa del vocabulario. Regularitate que non deveni synthetic, assi como es le caso in multe linguas planificate. Comprensibilitate a multe personas sin perder su proprie character. E forsan le plus importante: beltate!

Interlingua remane un tresor celate pro le majoritate del humanitate. Quando illo devenira discoperite?