Basios sub aqua

Io cercava un nove amor

e sentiva le fame, desiro, calor,

non sapiente que dice Fortuna,

como sta le stellas e Luna

E quando io videva tu surriso,

io mirava le paradiso

e sapeva que io debe haber

con te amor, joia, placer

Io non credeva que tu es real,

un blonde filia del pais boreal

e inter nostre terras il ha un oceano

Nos vade al aqua, da me tu mano!

Tu dice a me, ”isto es le mar

de amor, e tu pote respirar

mesmo sub le aqua nam io sera

le aere que tu respirara”

Nos basia sub le aqua sin cessar

Nos nos move con le undas clar

Io es Triton, e tu un sirena,

calide undas nostre corpores plena

Azimuth solar

 

Io mira le sol al firmamento

e mesura le longor del umbras

pro trovar le correcte momento

de crear mi optime obras

Dansa solar, io va volar

Io tracia le arco de cata die

Radios solar, io va amar

Isto es le credo mie

Numeros adurite in mi mente

e le cyclos es memorisate

Le terra torna regularmente

Io es quasi accostumate

Le umbras se contrahe e pois cresce

Io los seque durante le aurora

Quando mi pensatas lento adolesce

Tosto venira le juste hora

Le saisones cambia colores

Rubie, jalne, gris, verde

Io conta amores e dolores,

e nunquam nihil io perde

Filia alien

illa atterra como un suspiro del cometa

su oculos: lunas que nunquam plora

illa parla in enigmas

susurros cosmic

e cela radios stellar in su bucca

illa vade trans stratas

pretendente normalitate

ma su cute es vestimentos

illa es toto differente

esque illa audi le sono?

le terra gira plus rapidemente

io non plus audi su parolas

troppo ben illa se adaptava

ma illa non es terrestre

solmente stellar

un beltate cosmic

illa ride

ma su corde pesa

illo es plenate de materia nigre

illa sonia de su domo

un exoplaneta pro nos incognite

e le gravitate del terra

la face sempre plus lasse

illa dansa inter umbras

respirante aere alien

celante in se un scintilla

que illa non osa monstrar

Tux e Xut

 

Tux, un elegante homine de etate median, in frac, con testa calve e rotunde berillos, camminava al longe del strata, durante un nubilose postmeridie in novembre. Ille habeva finite laborar e vadeva al domo. Le pluvia persistente flueva del celo gris, ma isto non disturbava Tux, le qual se protegeva del massa aquose con un large parapluvia nigre.

Del altere latere del via, veniva un viro, anque ille de etate median. Ille se appellava Xut. Su apparentia constitueva un contrasto frappante contra lo de Tux. Xut habeva disordinate, semilonge capillos brun, con accentos gris. Ille mancava berillos, e infortunatemente anque parapluvia. Le corpore esseva coperite de un deteriorate gris costume de training, gravemente molliate del aqua celeste.

Quando le vias del viros convergeva, Xut diceva in un voce stressate:

- Da me tu parapluvia, io pete!

- Io ha melior uso de mi parapluvia que tu, Tux respondeva.

- Proque?, Xut gemeva.

- Proque tu jam es molle. Si io te da mi parapluvia, anque io devenira molle. Il es melior que un persona es molle e un sic, que le alternativa ubi duo personas es molle.

- Ma io non es molliate usque al ossos. Mi subvestimentos ancora es sic. Io non vole haber molle subvestimentos!

Ora Xut sonava mesmo plus desperate.

- Ma proque tu lassava tu domo durante iste tempore inhospital?, Tux demandava a voce sic.

- Mi cigarrettas finiva. Io ha fame de cigarrettas. Io debe ir al boteca!

- Io comprende. Fortunatemente pacchettos de cigarrettas es inveloppate in un tenue impermeabile plastico protective. Si illos devenirea molliate del pluvia, illos probabilemente non poterea esser fumabile durante plure dies. Forsan mesmo le coperturas rumperea, assi que tu deberea rolar le tabaco in nove coperturas. In plus, le qualitate del tabaco poterea deteriorar. 

- Basta! Da me tu parapluvia! Jesus diceva que si alcuno vole haber tu mantello, da le anque tu camisa!

- Ah, tu pensa de Mattheo 5:40. ”Si alcuno vole processar con te pro haber tu camisa, da le anque tu mantello.” Ma forsan on non debe interpretar isto tanto litteralmente. In le mesme sermon ille anque diceva ”Si tu oculo dextere te tenta, evelle lo e jecta lo via. Il es melior que solmente un parte de tu corpore es perdite, que tote le corpore vade al inferno.” Ma ille non precisava in qual modo le oculo deberea tentar le persona, pro necessitar mesuras tanto drastic. Assi, io opta pro non facer litteral interpretationes de lo que es scribite in le Sermon del Montania.

- Proque tu cacarea tanto!? Da me le parapluvia, promptemente!

- Si tu vole fortiar tu voluntate, tu debe haber poter detra le parolas. Esque tu es preste a incontrar me in battalia? Io es trainate in judo.

- Io es maestro de Muay Thai, Xut respondeva promptemente, a voce irate e stressate, ma con un uncia de feritate.

- In iste caso, il es plus probabile que tu vincerea un combatto inter nos. Assi, io es preste a renunciar mi parapluvia a te. Ma io anque vide un altere alternativa.

- E que es isto?

- Iste parapluvia es assatis grande pro dar protection a duo personas. Nos pote ir insimul al boteca. Tunc tu non debera luctar con me in vestimentos molle. De facto, io anque besoniarea comprar alcun productos. Butyro de coco, filo a dentes, papaya, toma…

- Cessa cacarear! Vamos!

Xut se poneva presso Tux sub le parapluvia e illes comenciava camminar al boteca. Tux pensava que forsan le silentio poterea esser incommode al altere viro, e pro isto voleva initiar un conversation a un toto differente thema:

- Que pensa tu del climate politic in le dies recente? Esque le crescente polarisation es un menacia contra le democratia?

- Le climate es mal, sempre pluvia, Xut murmurava acerbemente. Ma ora io non plus vole parlar con te. Vamos al boteca.

Le copula impar vadeva al boteca. Ibi, Xut comprava cigarrettas e Tux comprava butyro de coco, filo a dentes, papaya e tomates. Postea illes iva al domo de Xut. Ille con haste entrava sin dicer gratias o adeo. Pois, Tux vadeva a su proprie domo. Ille surrideva, essente contente con le modo pacific in le qual ille habeva maneate le situation, e in plus recipite extra exercitio.

Appreciar cata die

 

Si io haberea sapite

quanto breve es le vita,

io haberea appreciate tanto plus

cata die que passava

 

Io haberea vivite cata die

assi como illo serea le prime e le ultime

Cata halito serea un miraculo

e cata incontro un meravilia

In vice, io los lassava passar

como passageros sin facies

in un station de metro

un matino de lunedi

 

Io lassava le rutinas governar,

faceva le mesme cosas cata die,

como un machina programmate

que non debe sentir o pensar

Ma iste matino es differente

Subito io me eveliava del somno robotic

Io videva le ver colores del aurora

con stupefacte neonate oculos

 

Le vita es vermente breve,

ma quando io mira iste luce matutinal,

le tempore lento decelera

e deveni colorate del placide

felicitate del lumine

Mangia suppa con bastonettos

Mangia suppa con bastonettos,

un gutta post le altere

Le vermicelli ha finite

e le ovo non ancora es ponite

Bicycla sin pedales,

curre dum tu sede

Tu non pote frenar

e cade in le arbustos

in le fin del collina

Scribe un libro sin computator,

sin papiro, penna o machina de scriber

Memorisa lo, recita lo

e spera que alcuno ascolta

Vade al schola sin apprender

Face como le parolas del inseniator

es cantos sin senso,

formate de hallucinationes torquite

Vade a retro trans le stratas

e face como le tempore lo anque face

Reguarda como le guttas de pluvia

dispare in alto, verso le nubes

Face lo que tu vole, ma io pete:

non lassa un mano artificial scriber tu poema

Tu parolas es solmente le tue

Non lassa necuno substituer los!

Contrasto

Sonos in domos

Traffico e ruito

Mente silente

Transcription e traduction

Chronica publicate in Panorama in interlingua, no.2, 2023

In le mundo del musica, il ha un equivalente al traduction: le transcription. Similarmente como quando on traduce un texto de un lingua a un altere, on rescribe le notas musical in un plus o minus altere maniera, assi que illos pote esser usate pro sonar un altere instrumento. Iste processo es realisate in plure manieras. Hic alcun exemplos:

In le plus simple caso, le notas non debe esser modificate del toto. Per exemplo, on pote sonar le pecias pro clavicymbalo de J.S. Bach a un piano, directemente del notas original. Le equivalente lingual serea que on recita un texto in un poco altere dialecto. Le parolas es le mesme, ma sona differentemente.

In le secunde caso, on debe adaptar le musica. Forsan illo debe esser transponite, tote le tonos es movite un certe numero de passos, in alto o in basso, pro convenir al differente registro tonal del nove instrumento. A vices solmente certe tonos debe esser movite. 

Un exemplo es quando on sona musica pro lut al guitarra. Le lut ha plus de cordas de basso, assi tonos sonate a illos debe esser transponite un octava in alto, quando possibile.

Le equivalente lingual a iste typo de transcription es quando on traduce a un lingua proximemente cognate, ubi solmente certe parolas es differente.

Un plus grande modification es le reduction. In tal caso on per exemplo condensa le musica de un orchestra a un minus grande ensemble, o un sol instrumento, o de un instrumento con plus grande possibilitates a un con minus grande possibilitates.

Un exemplo commun es que on adapta musica orchestral pro piano. Un famose reduction de iste typo es le transcriptiones pro piano de Liszt de tote le symphonias de Beethoven.

Naturalmente le musica deveni plus povre, quando illo perde le ric paletta de tonos del cordes, instrumentos de ligno, cupros, tympanos, e in le none symphonia mesmo un choro.

Ma con le adjuta de Liszt, le musica retene su spirito e atmosphera, ma in nove vestimentos.

Le equivalente lingual es quando on traduce de un avantiate lingua a un limitate lingua. Isto mesmo pote esser facite intra un lingua, per exemplo quando on simplifica un texto biblic, e lo adapta a infantes.

In le caso opposite, on transforma musica pro piano a musica orchestral. Tunc, isto non plus es transcription, ma arrangiamento. Le arrangiator usualmente adde extra partes al accompaniamento, assi que le differente instrumentos non debe sonar le mesme melodia. Le instrumentos del orchestra a torno sona le melodia del piano, e per le manos del experte arrangiator, in plus pote inricchir e accentuar le character del composition.

Famose exemplos de iste forma de transformation include le arrangiamentos de Ravel de Picturas in un exhibition per Mussorgsky e le arrangiamento de Glazunov de pecias de Chopin pro le ballet Les Sylphides.

Ma qual es le equivalente lingual? Un traductor non debe transformar un texto troppo. Quando on adde cosas on automaticamente deveni un coautor. Isto per exemplo pote evenir in poesia. A vices on debe facer grande cambios, pro retener le rhythmo e le rimas.

Io sempre ha essite fascinate del similaritates inter lingua e musica. In mi mundo interne, linguas e musica cata die se incontra e insimul crea poesia, cantos e multe altere belle cosas.

Bodhrán

 Ille:

Dansa al tambur

Lassa le rhythmo ducer tu gambas

Torna te a un instrumento

del pulso del vita

Le pulso del vita

– non solmente le battimento del corde,

ma anque lo del tambur,

e le joiose claccar del talones

Illa:

Prende le bodhrán in tu mano sinistre

e le cipín in le dextere

e lassa le mano dansar

insimul con corde e anima

Nos vive in le mesme rhythmo,

nostre halitos harmonisa

Nos parla le mesme musica

e pensa del mesme canto

Omne imperios finira

Omne imperios finira

e omne occupation cessara

Toto lo que se levava

a costo de suffrentia

un die cadera

e le homines opprimite

sera rehabilitate

Transitiones

Comencio e fin

non existe,

solmente transitiones

de un stato

a un altere

Le vetere cantos

Vos sempre vole

audir le vetere cantos

Le mesme melodias

cata die, cata nocte

 

Le nove musica

es fortiate tacer

Illo resta tristemente

sur partituras non legite

Le vetere maestros

non es le unic

ma illes occupa le piedestales

que obscura le vista

 

Illes obscura le vista

al juvene silva fresc,

al brancas melodic

in formas original,

al nove folios tonal

e aves que pipa

trillas inexpectate,

salutante le nove ver