Le horologio de sablo, pensativemente
ille specta, tosto le arena ha cadite,
quasi le longe vita ha finite,
nonobstante - pace vive in le mente,
Nam ille jam senti le vita veniente
e quando le horologio ille ha vertite,
in un nove corpore ille ha renascite,
con le mesme spirito, anima, mente
Anque io ha un horologio de sablo
e lo torna quando ha passate un hora
Illo monstra como le fin es un comencio
Su forma resimila le numero octo
e intra illo eternitate demora
Tempore es ruito, eternitate - silentio
Chronica publicate in Panorama in interlingua, no.6, 2023
Guerra es le pessime cosa que pote colpar homines. Le vita es ruinate. Bombas cade, gente es fusilate, mutilate e violate. Domos es destruite, manca alimentos e medicina. Viros, e a vices feminas, es fortiate a prender le armas pro occider altere homines.
Il non es difficile a sympathisar con le pacifismo. On debe haber le derecto de non luctar e occider su proximos, e in vice propagar disarmamento. Un sol arma pote occider centos de personas e cata individuo occidite significa un lucto perpetue pro matres, patres, fratres, sorores, filios e amicos. Un sol arma nuclear pote completemente destruer un grande citate. Un guerra nuclear pote destruer un integre civilisation.
Infortunatemente, nos vive in un mundo ubi il ha statos autoritari, nationalistic e pron a conquesta, e gruppos terroristic que attacca gente innocente. In tal statos e gruppos, al homines manca libertate e le possibilitate de mesme seliger le modo de lor vita. Quandocunque illes pote devenir arrestate, torturate e inviate a labor fortiate. Illes pote esser prohibite a usar lor lingua materne e conservar lor proprie cultura. Illes pote esser fortiate a viver in povressa, sin le possibilitate de ameliorar lor condition del vita.
Iste dictaturas sovente es ben armate e menacia le statos vicin.
Si le pacifismo haberea un grande influentia politic in un pais, iste pais poterea disarmar se. Tunc, illo serea facile a conquirer pro un altere stato, con un armea forte e superior. Le pais pacifistic poterea esser robate de su ricchessa e ressources, e le populo poterea esser opprimite.
Assi nos arriva al dilemma del pacifismo: esque on es preste de relinquer su libertate, autonomia, modo de vita e ressources, pro le derecto de non deber defender se con armas?
Il es facile a esser un pacifista in un pais le qual ha un armea forte, armas nuclear o appertine a un organisation de defensa.
On pote argumentar que dialogo es melior que armas, ma le experientia monstra que a vices il es impossibile a negotiar con dictatores o terroristas.
Guerras es horrific, ma esque on debe evitar los a omne costo? Como navigar in un mundo periculose?
Iste questiones es multo actual quando io scribe isto, in octobre 2023. Guerras cruel ha loco in Ukraina, Israel, Sudan, Yemen e altere locos, e le relationes inter le statos superpotente deveni de plus in plus tense.
Guerras ha existite durante tote le historia del humanitate. Esque nos es un specie maledicte, que nunquam pote liberar se de su tendentias mortifere?
Post le cadita del muro sequeva un periodo de distension, disarmamento, pace e prosperitate. Multe homines pensava que le barbaric guerras appertineva al historia, al minus in Europa. Illes habeva torto.
Ma il anque ha exemplos de como effortios pacifistic a vices esseva melior que actiones bellicose. Un exemplo es le resistentia pacific de Gandhi, le qual adjutava India a obtener independentia. Assi Gandhi, e multe altere homines que selige methodos pacific e dialogo, in vice de violentia, es un grande inspiration pro le hodierne humanitate. Illes nos da le spero de pace e un futuro melior. In iste tempore tenebrose il es plus importante que unquam a nutrir iste spero in su corde.
Viagia con me al stellas brillante
Solmente nos, verso Ursa Minor
Non dice non, non senti timor,
ma mira le splendide luces tante
Nos non viagiara in un nave spatial
ma in le nave extatic del amor
Tu es mi joia, mi foco, tresor
Le spatio nos da un vaste potential
Tu imbracio es un nebula molle
Como cometas nos balla nunc
un sensual cosmic bossa-nova
Amor me inebria, me face un folle
Tu luce torna toto blanc
e le extase sera un supernova
Duo pueras viveva in village
Le prime se nominava Bella
e le secunde, su amica, Stella
Cata un habeva un avantege
Bella era belle, e Stella sage
Le prime dulce como un prunella
Le secunde studiava in citadella
e scribeva interessante reportages
Illas amava le mesme viro
Ille esseva astute, elegante
e tote le duo voleva maritar
A Bella dava un sapphiro
E a Stella, lucente diamante
- ambe cordes poteva conciliar
Un suave sonetto io tosto scribera
Octanta parolas que vola como aves
Pois un sentimento dansara al claves
Quando melodias le verbos trovara
Un sentimento, solo un, me plenara
Illo es le vento que porta le naves,
Illo es le porta que solo le claves
Del aves poetic aperira
Iste sentimento es le question
E anque le responsa tanto breve
Le pausa inter pensata e parola
Un batto del corde, un emotion
Un palpebration subite, leve
Le inspiration que sempre vola
Io lassa tu amene voce caressar
mi aures, que suspira ad audir tu verbos
e ama le tocco de tu molle garbos
Tu canto me cuna como undas del mar
Cata die io te vole imbraciar
Premer mi labios contra tu labios
Nihil altere, nulle cambios
Nocte e die, io te sempre vole amar
In tu aure io susurra parolas
que te face rubescer, un poco rider
Tu respiration deveni intense
Tu cute molle fragra de violas
Lassa me basiar lo, mi labios arder
cata hora, die, septimana e mense
Tu susurra parolas
in mi auro
que solmente io
es permittite audir
Tu capillos
fragrante de tuberosas
me titilla
quando io cerca
tu bucca
Photo de https://guidaturistica-michelebusillo.com/
Chronica publicate in Panorama in interlingua, no.5, 2023
Un distinction practic de que es un lingua separate e que es un dialecto, le qual non considera politica, cultura e geographia, es le sequente: si on comprende le lingua, illo es un dialecto, e si on non lo comprende, illo es un altere lingua. Naturalmente, isto es un crude simplification. Le comprension pote exister a multe nivellos, e variar dependente del linguage e del thema. Nonobstante, iste distinction a vices pote esser usabile.
Ma esque il serea possibile a usar iste distinction con respecto al formas historic de existente linguas?
Svedese es le lingua que io maestra le plus ben. Io comprende ben textos del vintesime e del dece-none seculo. Ma quando io me approfunda in plus vetere textos, le comprension se diminue. Le traduction del biblia de 1541, io pote comprender con certe difficultates, ma mesmo plus vetere textos deveni de plus in plus incomprensibile.
Quando io essaya leger le Skånelagen, un texto legal del prime parte del dece-quarte seculo, mi sensation es que io lege un altere, ma cognate, lingua. Le orthographia e grammatica es estranie. Io comprende forsan 60 pro cento del texto. Isto non suffice pro comprender le contento.
Assi, 600-700 annos retro, svedese esseva un altere lingua. Durante iste tempore illo se ha cambiate considerabilemente.
Io ha le mesme sensation con anglese. Le textos de Shakespeare del fin del dece-sexte seculo ancora es in un grande parte comprensibile, ma quando al textos de Chaucer del fin del dece-quarte seculo, le comprension es fragmentari.
Gradualmente le latino de Vergilius se transformava al italiano de Dante, durante 1300 annos.
E si nos tracia svedese 1300 annos retro, le lingua es appellate "ancian nordic".
Iste vetere linguas es le matres de plure linguas moderne. Italiano es le infante de latino, ma le processo esseva gradual, assi le matre poco a poco se transformava a su infante.
Similarmente, un homine pote spectar retro a su vita. Quanto plus vetere on deveni, tanto plus de passato on pote rememorar se (si on non deveni senil), e tanto plus incomprensibile deveni le "io" historic.
Forsan non existe un "io" eterne, solmente un collection de tractos de character, pensatas, desiros e impulsos, le quales se cambia tote le tempore, pro un die devenir extinguite?
Vita es movimento e transformation. Isto es ver e de linguas, e de homines. Hic e nunc, nos e nostre linguas vive, se move e disveloppa. Al mesme tempore le nunc es le summa del historia. Assi, il es importante a cognoscer le historia, e a un plano personal, e un global.
Nos pote viagiar retro trans le historia, per leger vetere textos e vider vetere photographias e pelliculas. Per cognoscer melior le passato, nos comprende melior le presente. In plus, il anque es interessante e amusante a viagiar retro in le historia. E isto deveni sempre plus facile con cata anno, gratias al digitalisation del materiales historic, lo que los face facilemente attingibile al publico.
