Comprende te mesme,
e le velo cade,
lo que tu cercava
ja spectava trans tu oculos
Tu non es
un gutta in le oceano,
tu es le mar
que sonia del gutta
Deo non es foras,
non in alto,
non detra
distante montanias
Comprende te mesme,
e tunc comprende Deo
Crede in te mesme,
e tunc crede in Deo
Deo es toto,
e tu existe,
le mesme substantia:
Pantheios
Heri jecta
su umbra a me
Tu riso echoa
in mi mente ancora
Io audi le rhythmo
del horologio
ma intra me
tempore cessava
Facies passava
como trainos nocturne
Illos omnes hastava
a stationes distante
Nemo poteva
te reimplaciar
In cerebro
memorias rota
tenente le manos
firmemente,
ballante melancholic
dansas circular
Io vole retornar
al rota del amor,
al sensationes scintillante
que nunquam fini
Io vole un billet
al carosello,
elevar le sensationes,
sentir que io vive
Io vole circular,
cader, planar,
rider, plorar
Io vole sentir
le totalitate,
io vole volar
in le rota del amor
Le celo ha un corona
auree e azur
Umbras lassa
sufflos murmurante
Tempore se funde
como glacie in igne
Le noctes incessante
flue sin fin
Sol hic io es
in le terra de lumine
desirante que tu
serea con me
Distante ardor
illumina le medienocte
Io mira le horizonte,
le sol que solmente
tocca le cimas
del calme abietes
I vole toccar te
ma in vice
frigide aere
me imbracia sin amor
Le pinos porta
habitos blanc
e canta melodias sufflante
Fluvios accompania
con tonos xylophonic
ma le parve miraculos
del natura incantate
non pote curar
mi solitude
Le mundo se torna
Le sol va disparer
ma tu tosto venira
e le autumno
devenira un nove estate
proque tu…
...tu es mi sol sol
Un matino tant’ calm’
le Sol deveni anxios’
Reguarda le firmament’
e pensa: "Ubi es tu?"
In le cel’ quasi gris,
le Luna se revela
con un velo de vapor
e bel’ radios de argent’
Amor del Sol e del Luna,
lor luce brilla in cord’
Ora veni omne stellas
al nuptias fabulos’
Dansant’ in seren silentio
in un sala grandios’
Amor, le Sol e le Luna
crea un festa divin
Damisellas broda vestes
Rosee, auree, violet’
Le vent’ arrangia flores
de cometas in bouquet
Le stellas trova coronas
Diamantes scintillant’
"Nos es, vos es invitate"
Tu audi nunc lor cant’
Quando veni crepuscul’
e le cel’ ceresie blau,
le Sol promitte calor
e Luna promitte repos’,
e si nos es lontan, mi car’
reguarda Sol in supra
Yo es in qualque aurora
e tu in qualque nocte blau
Le anima es nude
Quando illo se evelia,
illo se vesti in un corpore,
vade al mundo e pensa
que illo es le corpore
In le vespere, illo deveni fatigate
Illo se disvesti e entra in somno
Deman, quando illo de novo se eveliara,
illo recipera un nove corpore
Corpores pote esser
viros o feminas,
o alique altere,
liberal o conservative,
credente o atheistic,
forte o debile,
laborar durmente o otiar,
e haber colores differente
Ma le anima es nude
Illo pote viver ubique,
ligate a nihil,
si illo vide su ver libertate
Illo se vesti in corpores,
vaga trans mundos,
observa e apprende,
construe e destrue
Quando le nocte veni,
illo se disvesti,
se pone in lecto e se addormi
De que sonia le anima?
Quando le lacrimas
se ha desiccate,
solmente remane sal:
emotiones mineralisate
e demandas sin responsas
(Chronica publicate in Panorama in interlingua, no.3, 2023)
Le ultime anno, durante 2022-2023, le disveloppamento del intelligentia artificial (IA) ha attingite decisive avantiamentos. Le IA per exemplo pote prender parte in profunde discussiones a diverse themas, crear complexe e detaliate picturas in differente stilos, solmente a base de breve commandos, scriber un correcte codice pro construer un integre sito de internet e crear omne typos de musica, poemas e contos.
Lo que me ha surprendite es que le IA, ultra functiones technic, como jocar chacos, crear codice e dar information, anque deveni de plus in plus capabile in le campo creative: musica, litteratura e arte. Forsan isto non es tanto surprendente. Illo pote elaborar, categorisar e analysar omne typos de sonos, colores, formas e parolas. Illo pote "comprender" e structurar su mesme phrases, tonos e figuras. Su accesso a information es infinite, e illo pote usar su enorme banca de datos in un modo effective.
Lo que multe travalios in le futuro sera executate del IA es jam cognoscite. Isto pote esser programmation, servicio a clientes e operation de processos industrial. Ma anque jornalismo e altere travalios intellectual. Multe vices le IA adjutara le homines in lor labor, assi que un persona pote facer le labor de plure personas.
Ma recentemente io ha comprendite que le IA anque ha prendite de nos un cosa profundemente human - lo de exprimer nostre sentimentos e pensatas in poemas, cantos, contos e picturas. Nos ancora potera scriber, pinger e componer, ma un grande parte del motivation disparera, quando le IA lo facera melior e plus rapidemente. Proque scriber un romance durante un anno, quando le IA lo pote scriber in alcun minutas? Considerante le disveloppamento accelerante del IA, isto tosto sera le realitate. Jam hodie multe personas prende adjuta del IA pro crear varie cosas. A vices solmente pro cargas limitate, e a vices pro facer tote le labor, solmente dante breve instructiones.
Al fin, nos risca devenir solmente passive consumentes, que sera nutrite de individualmente adaptate information e intertenimento, create per machinas. E qui gerera isto? Fortias democratic o dictatorial? O forsan le machinas mesme?
Si le atheistas ha ration, nos homines es machinas biologic. Le cerebro es un computator, que formica de impulsos electric inter circa 85 milliardos cellulas. E nostre programmation es le codice de ADN. Assi, qual es le differentia inter un cerebro e un computator? O inter un corpore human e un androide? Solmente que un es de carne e un de metallo? O forsan que nos ha un anima, lo que le machinas manca. Ma forsan un anima pote incarnar in un machina? Esque al minus le sphera del religion sera libere de machinas, o potera illos anque precar, meditar e devenir illuminate o salvate?
Io non vole specular troppo. Assi io fini per constatar que durante que le IA de plus in plus plena nostre mundo, nos humanos devenira fortiate questionar e redefinir lo qui nos es, e qual es nostre rolo hic al terra.
Io cercava un nove amor
e sentiva le fame, desiro, calor,
non sapiente que dice Fortuna,
como sta le stellas e Luna
E quando io videva tu surriso,
io mirava le paradiso
e sapeva que io debe haber
con te amor, joia, placer
Io non credeva que tu es real,
un blonde filia del pais boreal
e inter nostre terras il ha un oceano
Nos vade al aqua, da me tu mano!
Tu dice a me, ”isto es le mar
de amor, e tu pote respirar
mesmo sub le aqua nam io sera
le aere que tu respirara”
Nos basia sub le aqua sin cessar
Nos nos move con le undas clar
Io es Triton, e tu un sirena,
calide undas nostre corpores plena
Io mira le sol al firmamento
e mesura le longor del umbras
pro trovar le correcte momento
de crear mi optime obras
Dansa solar, io va volar
Io tracia le arco de cata die
Radios solar, io va amar
Isto es le credo mie
Numeros adurite in mi mente
e le cyclos es memorisate
Le terra torna regularmente
Io es quasi accostumate
Le umbras se contrahe e pois cresce
Io los seque durante le aurora
Quando mi pensatas lento adolesce
Tosto venira le juste hora
Le saisones cambia colores
Rubie, jalne, gris, verde
Io conta amores e dolores,
e nunquam nihil io perde
.jpg)
su oculos: lunas que nunquam plora
illa parla in enigmas
susurros cosmic
e cela radios stellar in su bucca
illa vade trans stratas
pretendente normalitate
ma su cute es vestimentos
illa es toto differente
esque illa audi le sono?
le terra gira plus rapidemente
io non plus audi su parolas
troppo ben illa se adaptava
ma illa non es terrestre
solmente stellar
un beltate cosmic
illa ride
ma su corde pesa
illo es plenate de materia nigre
illa sonia de su domo
un exoplaneta pro nos incognite
e le gravitate del terra
la face sempre plus lasse
illa dansa inter umbras
respirante aere alien
celante in se un scintilla
que illa non osa monstrar
Tux, un elegante homine de etate median, in frac, con testa calve e rotunde berillos, camminava al longe del strata, durante un nubilose postmeridie in novembre. Ille habeva finite laborar e vadeva al domo. Le pluvia persistente flueva del celo gris, ma isto non disturbava Tux, le qual se protegeva del massa aquose con un large parapluvia nigre.
Del altere latere del via, veniva un viro, anque ille de etate median. Ille se appellava Xut. Su apparentia constitueva un contrasto frappante contra lo de Tux. Xut habeva disordinate, semilonge capillos brun, con accentos gris. Ille mancava berillos, e infortunatemente anque parapluvia. Le corpore esseva coperite de un deteriorate gris costume de training, gravemente molliate del aqua celeste.
Quando le vias del viros convergeva, Xut diceva in un voce stressate:
- Da me tu parapluvia, io pete!
- Io ha melior uso de mi parapluvia que tu, Tux respondeva.
- Proque?, Xut gemeva.
- Proque tu jam es molle. Si io te da mi parapluvia, anque io devenira molle. Il es melior que un persona es molle e un sic, que le alternativa ubi duo personas es molle.
- Ma io non es molliate usque al ossos. Mi subvestimentos ancora es sic. Io non vole haber molle subvestimentos!
Ora Xut sonava mesmo plus desperate.
- Ma proque tu lassava tu domo durante iste tempore inhospital?, Tux demandava a voce sic.
- Mi cigarrettas finiva. Io ha fame de cigarrettas. Io debe ir al boteca!
- Io comprende. Fortunatemente pacchettos de cigarrettas es inveloppate in un tenue impermeabile plastico protective. Si illos devenirea molliate del pluvia, illos probabilemente non poterea esser fumabile durante plure dies. Forsan mesmo le coperturas rumperea, assi que tu deberea rolar le tabaco in nove coperturas. In plus, le qualitate del tabaco poterea deteriorar.
- Basta! Da me tu parapluvia! Jesus diceva que si alcuno vole haber tu mantello, da le anque tu camisa!
- Ah, tu pensa de Mattheo 5:40. ”Si alcuno vole processar con te pro haber tu camisa, da le anque tu mantello.” Ma forsan on non debe interpretar isto tanto litteralmente. In le mesme sermon ille anque diceva ”Si tu oculo dextere te tenta, evelle lo e jecta lo via. Il es melior que solmente un parte de tu corpore es perdite, que tote le corpore vade al inferno.” Ma ille non precisava in qual modo le oculo deberea tentar le persona, pro necessitar mesuras tanto drastic. Assi, io opta pro non facer litteral interpretationes de lo que es scribite in le Sermon del Montania.
- Proque tu cacarea tanto!? Da me le parapluvia, promptemente!
- Si tu vole fortiar tu voluntate, tu debe haber poter detra le parolas. Esque tu es preste a incontrar me in battalia? Io es trainate in judo.
- Io es maestro de Muay Thai, Xut respondeva promptemente, a voce irate e stressate, ma con un uncia de feritate.
- In iste caso, il es plus probabile que tu vincerea un combatto inter nos. Assi, io es preste a renunciar mi parapluvia a te. Ma io anque vide un altere alternativa.
- E que es isto?
- Iste parapluvia es assatis grande pro dar protection a duo personas. Nos pote ir insimul al boteca. Tunc tu non debera luctar con me in vestimentos molle. De facto, io anque besoniarea comprar alcun productos. Butyro de coco, filo a dentes, papaya, toma…
- Cessa cacarear! Vamos!
Xut se poneva presso Tux sub le parapluvia e illes comenciava camminar al boteca. Tux pensava que forsan le silentio poterea esser incommode al altere viro, e pro isto voleva initiar un conversation a un toto differente thema:
- Que pensa tu del climate politic in le dies recente? Esque le crescente polarisation es un menacia contra le democratia?
- Le climate es mal, sempre pluvia, Xut murmurava acerbemente. Ma ora io non plus vole parlar con te. Vamos al boteca.
Le copula impar vadeva al boteca. Ibi, Xut comprava cigarrettas e Tux comprava butyro de coco, filo a dentes, papaya e tomates. Postea illes iva al domo de Xut. Ille con haste entrava sin dicer gratias o adeo. Pois, Tux vadeva a su proprie domo. Ille surrideva, essente contente con le modo pacific in le qual ille habeva maneate le situation, e in plus recipite extra exercitio.
Si io haberea sapite
quanto breve es le vita,
io haberea appreciate tanto plus
cata die que passava
Io haberea vivite cata die
assi como illo serea le prime e le ultime
Cata halito serea un miraculo
e cata incontro un meravilia
In vice, io los lassava passar
como passageros sin facies
in un station de metro
un matino de lunedi
Io lassava le rutinas governar,
faceva le mesme cosas cata die,
como un machina programmate
que non debe sentir o pensar
Ma iste matino es differente
Subito io me eveliava del somno robotic
Io videva le ver colores del aurora
con stupefacte neonate oculos
Le vita es vermente breve,
ma quando io mira iste luce matutinal,
le tempore lento decelera
e deveni colorate del placide
felicitate del lumine
