Parlar con un extraterrestre

 

Un esperantista, un idista e un interlinguista e su can, promenava in un belle parco. Illes discuteva le problema de trovar un lingua universal.

Subito illes audiva un sono sibilante e mugiente del supra e videva un forte luce, que illuminava le arbores, assi que illos pareva esser blanc.

Velocemente un UFO atterrava ante illes. Le porta se aperiva e un parve, verde esser exiva e se placiava ante illes. Illo habeva grande, nigre oculos, un micre bucca e diceva nihil.

-Nos debe essayar communicar nos con illo, le idista diceva.

-Isto io pote facer, diceva le esperantista. Io parla le lingua international, que es regular e facile a apprender. Certo le extraterrestre me comprendera.

Ille tussettava e diceva:

-Bonvenon al la Tero, kara eksterterano. Mi salutas vin nome de la tuta homaro.

Le esser non reageva del toto, sed continuava star immobilemente.

Tunc le idista diceva:

-Io pote communicar me con le extraterrestre. Ido es le Esperanto ameliorate. Certo ille me comprendera. 

Illa tussettava e diceva:

-Esez bon-venanta sur la Tero. Me salutas tu en la nomo dil tota homaro.

Le esser non reageva del toto, sed continuava star immobilemente.

Tunc le interlinguista diceva:

-Io pote parlar con le esser. Interlingua es facile e natural. Plus que 800 milliones homines pote comprender me mesmo si illes non cognosce Interlingua. Certo anque le extraterrestre me comprendera.

Ille tussettava e diceva:

-Benvenite al Terra, car extraterrestre. Io te saluta in le nomine del tote le humanitate.

Le esser non reageva del toto, sed continuava star immobilemente.

Tunc le can diceva:

-Welcome to earth, dear alien. I salute you in the name of all living creatures on earth.

-Take me to your leader, le extraterrestre respondeva.

Le porco de sparnio

 

Le homine es como un porco de sparnio

Cata die es un moneta,

jectate a in ille

Ille deveni de plus in plus pesante

Saltar, currer e camminar

deveni sempre plus difficile

Quando le porco de sparnio es plenate

illo cade al solo e se rumpe

Immediatemente le infantes

se grega circum illo

pro rapinar le monetas

Le anniversario de un monstro

Le calendario

monstra

le anniversario

monstruose

Le presentes

es presente

Le donos

face sonos

Le torta

ha torto

Le candelas

non es candide

Le ballones ancora

imballate

Le hospites quasi

hospitalisate

Le monstro celebrate

senti grande felicitate

quando on intona le canto,

allegro ma non tanto

Le melodia es avantiate

quando al tonalitate:

cata un ha su proprie scala,

alcunos mesmo

un scala portabile...

Le richessa de Interlingua

 

Chronica publicate in Panorama in Interlingua, no.6, 2020

Certe homines pensa que Interlingua es un lingua povre. Illo manca historia, ha multo poc litteratura original e non possede tote le nuances que ha le linguas national. Le grammatica es troppo simplificate e ignora le ben disveloppate grammatica del linguas romance, per exemplo le complicate conjugation del verbos.

Ma on sovente ha torto, quando on non es initiate. Nam in su vocabulario Interlingua guarda plus que duo millennios de historia e cultura. Le parolas porta, in un forma pur e genuin, transparentia etymologic, ric connotationes e profunditate scientific e philosophic.

On pote seliger inter un plethora de synonymos. Mesmo un simple parola como "io" pote esser substituite per "yo" e "ego", dependente del contexto, gusto o fluxo poetic.

On pote scriber in un stilo archaic con parolas como "hic", "tunc", "sed" e "etiam" o le plus moderne "ci", "alora", "ma" e "anque".

Il es ver que il ancora non ha tanto de litteratura original, ma illo cresce continuemente. Il ha libros specialisate, periodicos, belletristica e poesia. Ultra isto il ha multe traductiones a Interlingua. Il ha cantos traducite a Interlingua e mesmo cantos original.

Le function del grammatica es structurar le lingua, assi que omne le parolas obtene rolos specific in le phrase, e que tote le messages del parlator pote esser comprendite.

Le grammatica de Interlingua realisa iste function perfectemente. Io ha scribite multo in Interlingua durante dece annos, e io sempre ha potite exprimer mi pensatas in un modo satisfaciente. 

Lo que linguas apparentate ha variationes in complexitate grammatic es multo commun. Afrikaans ha un plus simple grammatica que germano, bulgaro plus simple que russo, e haitian plus simple que francese. Le simplification del grammatica es un processo natural, que sovente occurre per exemplo quando le lingua es usate de multe personas como un lingua estranier o secundari.

Assi il non es "innatural" que Interlingua ha un plus facile grammatica que per exemplo italiano.

In facto, le grammatica simple es le plus grande avantage de Interlingua. Illo possibilisa un rapide apprehension e pois uso practic del lingua, a differentia con linguas national. 

Ille qui ama grammatica pote approfundar se in le latino classic. Ille qui ama parolas e etymologia pote studiar Interlingua. 

Ultra su prominente valor inherente, Interlingua es un excellente introduction al linguas romanic, e me ha adjutate multo in mi studios autodidactic de espaniol, assi que io hodie pote usar iste lingua in conversationes quotidian.  

Interlingua combina le melior aspectos lingual: simplicitate grammatic con ricchessa del vocabulario. Regularitate que non deveni synthetic, assi como es le caso in multe linguas planificate. Comprensibilitate a multe personas sin perder su proprie character. E forsan le plus importante: beltate!

Interlingua remane un tresor celate pro le majoritate del humanitate. Quando illo devenira discoperite?

Le conto de Cnut con le terribile fame

Olim, il habeva un puero qui se appellava Cnut. Ille vadeva al supermercato pro comprar mangiar. Ille prendeva lacte, ovos, pan, butyro e caseo. Pois ille vadeva al cassa.

-Isto costa 30 euros! diceva le cassera.

-Ma isto antea costava 20 euros, e io non ha tante moneta, diceva Cnut. E io besonia le mangiar, proque io ha un terribile fame. Esque io poterea pagar solmente 20 euros? Io non ha plus.

-No, respondeva le cassera.

Tunc Cnut vadeva al chef del supermercato, e diceva:

-Car chef, esque vos poterea reprimendar le cassera, proque illa non vole vender me mangiar pro 20 euros. E io besonia le mangiar, proque io ha un terribile fame.

-No, respondeva le chef. Isto es proque le inflation se ha altiate. Dunque nos debeva altiar tote nostre precios.

Tunc Cnut vadeva al inflation, le qual sedeva al summitate de un alte montania.

-Car inflation, esque vos poterea descender, assi que le chef del supermercato poterea reprimendar le cassera, assi que illa me volerea vender mangiar pro 20 euros. E io besonia le mangiar, proque io ha un terribile fame.

-No, respondeva le inflation. Isto es proque le precio del materias prime se ha augmentate.

Tunc Cnut vadeva a un producente de frumento, e diceva:

-Car producente de frumento, esque vos poterea abassar vostre precios, assi que le inflation poterea descender, assi que le chef del supermercato poterea reprimendar le cassera, assi que illa me volerea vender mangiar pro 20 euros. E io besonia le mangiar, proque io ha un terribile fame.

-No, respondeva le producente. Isto es a causa del siccitate, que ha ruinate un grande parte del recolta del frumento.

Tunc Cnut vadeva al deo de pluvia, e diceva:

-Car deo de pluvia, esque vos poterea aquar le campos de frumento, assi que le precios de frumento poterea esser abassate, assi que le inflation poterea descender, assi que le chef del supermercato poterea reprimendar le cassera, assi que illa me volerea vender mangiar pro 20 euros. E io besonia le mangiar, proque io ha un terribile fame.

-No, respondeva le deo de pluvia. Isto es a causa del cambiamentos climatic.

Tunc Cnut vadeva al chef del plus grande central electric a carbon, e diceva:

-Car chef, esque vos poterea clauder vostre central electric a carbon, assi que illo non devastarea le climate, assi que le deo de pluvia poterea aquar le campos de frumento, assi que le precios de frumento poterea esser abassate, assi que le inflation poterea descender, assi que le chef del supermercato poterea reprimendar le cassera, assi que illa me volerea vender mangiar pro 20 euros. E io besonia le mangiar, proque io ha un terribile fame.

-No, respondeva le chef. Le populo besonia nostre electricitate.

Tunc Cnut vadeva a un fabrica que produce pannellos de cellulas solar, e demandava su proprietario:

-Car producente de cellulas solar, esque vos poterea facer plus de pannellos, assi que le populo poterea reciper lor electricitate, assi que on poterea clauder le central electric a carbon, assi que illo non devastarea le climate, assi que le deo de pluvia poterea aquar le campos de frumento, assi que le precios de frumento poterea esser abassate, assi que le inflation poterea descender, assi que le chef del supermercato poterea reprimendar le cassera, assi que illa me volerea vender mangiar pro 20 euros. E io besonia le mangiar, proque io ha un terribile fame.

-No, diceva le proprietario. Nos besonia subventiones.

Tunc Cnut vadeva a un partita politic in opposition, e diceva a su presidente:

-Car presidente, esque vos poterea dar subventiones al producente de cellulas solar, assi que ille poterea facer plus de pannellos, assi que le populo poterea reciper lor electricitate, assi que on poterea clauder le central electric a carbon, assi que illo non devastarea le climate, assi que le deo de pluvia poterea aquar le campos de frumento, assi que le precios de frumento poterea esser abassate, assi que le inflation poterea descender, assi que le chef del supermercato poterea reprimendar le cassera, assi que illa me volerea vender mangiar pro 20 euros. E io besonia le mangiar, proque io ha un terribile fame.

-Si, nos poterea facer isto, ma primo tu e multe alteres debe votar a nostre partita in le electiones, assi que nos poterea formar un nove governamento. Tunc nos poterea dar subventiones al energia verde libere de combustibiles fossile.

Tunc Cnut adhereva al partita. Ille viagiava in tote le pais e incontrava multe personas. A totes ille explicava como importante es salvar le climate e cambiar al energia non fossile. Ille anque se lamentava de su fame. Multes le audiva e multes esseva convincite de su parolas.

Quando le electiones habeva finite, le partita de Cnut deveniva le plus grande. Illo formava un nove governamento, e dava subventiones al producente del pannellos de cellulas solar.

Tunc le producente del pannellos solar poteva augmentar su production, e tunc le central electric a carbon poteva clauder, e tunc le climate se stabilisava, e tunc le deo de pluvia poteva aquar le campos de frumento, e tunc le precios del materias prime poteva esser abassate, e tunc le inflation poteva descender, e tunc le chef del supermercato poteva reprimendar le cassera, e tunc illa voleva vender le mangiar a Cnut pro 20 euros.

Cnut retornava a su casa con le mangiar e faceva sandwiches e coceva ovos. Con isto ille bibeva lacte, e finalmente ille deveniva satiate.

Fin.

Le plus belle presente

 On pote dar belle e car

donos a su amicos,

ma le plus belle presente

es le amicitate mesme

 

 

Joia e dolo

Joia compartite

es joia duple

Dolo compartite

es dolo bipartite

 

Alcun micas de amor

Da me al minus alcun micas de amor

assi que mi anima non debe morir de fame

Monstra me a vices le umbra de un surriso

assi que le colores non toto pallidira

ante mi triste oculos

 

Titulos de classic obras de musica

Chronica publicate in Panorama in interlingua, no.5, 2020

Multe obras del musica classic ha titulos imaginative como “Scheherazade”, “Picturas a un exhibition”, “Symphonie fantastique” o “Le laco del cygnos”.

Ma un grande parte del pecias classic in vice ha titulos formal e poco imaginative in marcate contrasto contra le ric e ben elaborate contento musical.

Domenico Scarlatti es ben cognoscite pro su exquisite pecias pro clavicymbalo. Illos es numerate de numero 1 a numero 555. 

Excepte le numeration il anque es importante indicar le tonalitate e le tempo: Sonata no.1 in re minor, Allegro.

Lo que es interessante es que le tonalitate a pena ha ulle significantia pro le musico. Ille ya immediatemente vide in le partitura de qual tonalitate il se tracta. In ultra, le musica sovente frequentemente es modulate trans plure tonalitates. 

Hodie le indication de tonalitate essentialmente es un modo de distinguer obras le un del altere. Le Missa BWV 232 (Bach-Werke-Verzeichnis – le catalogo de obras de Bach) es plus ben cognoscite como le h-Moll-Messe (Le missa in Si minor).

Le obras de multe compositores es catalogate con numeros de “opus” (abbreviate op.). Opus ya significa obra in latino. Opus in forma plural deveni “opera”. Como nos sape, isto anque es le parola pro obras musical scenic. Sovente operas ha numeros de opus. Per exemplo le sol opera de Beethoven, Fidelio, es un opera, opus 72. Le lingua non sempre es logic. 

Le amatores de musica ha volite remediar le sterile nomenclatura del obras classic, dante los supernomines. Multe del 104 (!) symphonias de Joseph Haydn, per exemplo, ha inexpectate supernomines como “Le philosopho” (no.22), “Le adeo” (no.45), “Le palindromo” (no.47), “Le professor” (no.55), “Le urso” (no.82), “Le surprisa” (no.94) e “Le rolamento de tambur” (no.103). 

In le tempore de Haydn, le 18ve seculo, le compositor non esseva considerate como un grande genio, ma in vice un homine de mestiero. Ma con le entrata del 19ne seculo isto se cambiava. Tunc le libere artista, le genio divin, nasceva. Alora le symphonias deveniva plus longe, expressive, complicate e minus numerose. Post un tempore un nove phenomeno occurreva: “le malediction del none symphonia”.

Isto comenciava con Beethoven, que compliva su none symphonia tres annos ante su morte. Isto es considerate un de su absolutemente plus brillante obras. Post ille sequeva Spohr, Dvořák, Bruckner, Mahler e Vaughan Williams, omnes con novem symphonias. 

Ma iste cosa non es tanto simple. De facto Bruckner componeva octo symphonias, ma tamben un symphonia durante su studios, sin numero, e in plus un “Symphonia no.0”, un effecto de su autocritica. Alora in realitate ille componeva dece symphonias.

Schubert lassava schizzos de un quasi finite decime symphonia, le qual esseva complite solmente in le septantas del passate seculo, per Brian Newbould. Hic le version de Pierre Bartholomee:

Pecias de musica con solmente numeros es un phenomeno del musica instrumental. Cantos ya recipe titulos basate sur le texto.

Un avantage de isto es que le ascoltator mesme totalmente liberemente pote crear su proprie interpretation del obra, creante imagines interne.

Ascoltante le sonata no.555 in fa minor, Allegro, de Domenico Scarlatti, io es invitate a un mundo abstracte, plenate de rhythmos, structuras, harmonias e melodias. Isto es un beltate ultra parolas – si, forsan mesmo ultra numeros. 

 

E le luna nos spectava

Io soniava

que nos faceva le amor

in le luce del luna,

in le calide sablo

que ancora memorava

le justo addormite

die insolate

Nos era toto unite

per profunde, affamate basios

que nos faceva tremer

con luxuria libertin

insatiabile

Tu esseva molle e humide

e io te caressava

assi como le undas

caressa un venuste sirena

Le oceano nos cantava un ballada

durante que nos nos cunava,

sempre imbraciate

Un tepide pluvia fin

post un momento piccava

nostre cute supercalefacte

e nos dava fremitos

de agradamento

e un poco de frescor

que impediva

que le foco del passion

nos devorarea

E le luna

nos reguardava del alto

Illo promitteva

non dicer toto lo que illo videva,

ni al sol,

ni al stellas,

nam le disfrenate

passion animalesc

nos faceva facer

toto lo que amantes pote...

Autosufficientia

 Imagina te,

si on poterea

vader trans le vita

sin necessitar alicuno,

toto autosufficiente,

con celeste pace

in su calme mente

Nulle amor o sexo,

solmente cognoscitos superficial,

nemo qui disturba

le fragile anima

Nulle conflictos,

nulle dolo,

nulle compromissos,

nulle stress,

nemo qui ronca

tote le nocte in le lecto

Ma un tal vita

serea troppo vacue

e le anima se dissolverea

como sablo in le vento

Le foco vernal

Arde, foco, arde!

Que tu arde con flammas fervente

et expelle le frigor

del aspere hiberno moriente,

con rubre linguas vacillante

le quales augura dies insolate

in suavemente susurrante

estive silvas svedese

Hibernal esseres congelate

se assembla in un anello

Lento lor cordes se disgela,

durante que le foco inter illes

jecta su torride colonnas

verso le celo crepuscular,

venante le Luna tacente

con patas inflammate

Le foco vernal

avidemente

frange e nigra

le desiccate brancas

e lassa lor cinere

esser prendite via

de ventos vernal

que canta e susurra

lor adeo al hiberno

Le amico del calme ventos

Tu es le amico del calme ventos

e minus pesante que le aere

Le foco te adjuta ascender

Lento tu plana via

insimul con le nubes

Io te seque in tu viage

Tu me porta super silvas,

pratos e villages

A ubi tu me prende

in tu viage tranquille?

Solmente le ventos lo sape

Le umbra de un umbra

Io vade in nive

ma non lassa tracias

Io es un spectro

e ha nulle domo

Mi pensatas

que se ha rigidite

como le arbores montan

ha le mesme color

que le crispe aqua congelate

Le vento fresc

passa trans me

Io non lo senti

Nihil io senti

Un stato tan insolite,

de sentir nulle cosa:

non placer, non pena,

non joia, non dolo,

non spero, non despero

Mi existentia pallidi

Io es le umbra de un umbra

Nemo me vide

Omnes pensa que io es morte

Le via duce al montania

Camminar deveni difficile

Mi pedes cessa mover se

Io es hic attrappate

Nusquam io pote vader

Lento cade le nocte

e illo tarda un anno longe

Io non me enoia

ben que nihil eveni

Mi sensos son

plus blanc que le nive

Immensemente lentemente

se evelia le luce del alba

Al fin fulmina

le prime radio solar

e subito seca me,

le umbra de un umbra,

me dissolve

e crea un die nove