Chronica publicate in Panorama in interlingua, no. 1, 2018
Le guitarra resimila
un homine in al minus sex manieras.
Le prime es su
registro tonal: le plus basse tono, mi in le grande octava,
anque es le plus basse tono que io poteva cantar quando io
regularmente comenciava toccar le guitarra, in mi tarde adolescentia.
Hodie io attinge grande re, al minus in le matino. Isto anque
le guitarra pote facer: in un accordatura alternative sovente usate,
on abassa mi a re.
Le secunde
similaritate es le forma bipartite, le qual resimila al corpore
feminin. Como un amante, le guitarrista tene le guitarra in su
bracios. A differentia del pianista, le qual tocca le cordas
indirectemente, via un systema complicate de claves, pedales e
martellos, le guitarrista crea le musica in un maniera multo plus
intime: per pizzicar e premer le cordas con su ungulas e digitos, o
con un plectro. Le digitos pote glissar al cordas e inclinar los,
assi creante glissandos e vibratos.
Illos pote
papilionar super le cordas, creante trillos elegante. Illos pote
grattar los rapidemente, in le fervente accordos del flamenco.
Le tertie
similaritate es plus futuristic: le guitarra electric resimila un
cyborg human, le qual combina lo organic con lo technic. Le cordas
metallic vibra como in un normal guitarra, ma lor sono es captate de
micre microphonos, le quales pote transformar le tonos usque a
irrecognoscibilitate. Le oscillator, un bastonetto de metallo, pote
dar integre accordos un forte vibrato.
Infantes, a un certe
grado, ha le aspecto de adultos in formato miniatura. Similemente, le
ukulele ha le aspecto de un guitarra infantil. Illo de facto es
accordate quasi similemente, ma con minus de cordas: solo quatro in
vice de sex. Assi un guitarrista in poc tempore pote apprender a
toccar un ukulele. Isto es le quarte similaritate.
Angelos ha le
aspecto de homines con alas. Le guitarra tamben ha su angelo: le
guitarra harpa. Iste guitarra inusual ha un extra "ala" le
qual expande le cassa resonante al latere superior. Ibi il ha un
numero variate de extra cordas resonante (le quales on non tocca pro
cambiar tonos) con tonos basse. Certe modellos anque ha cordas
resonante de discanto al latere basse.
Iste instrumentos
pote crear musica angelic, e illos es le angelos del guitarras. Isto
es le quinte similaritate.
Finalmente le sexte
similaritate: in svedese nos ha le parola "stämning". Illo
ha (al minus) duo significantias: le prime es le stato de anima e le
altere es le accordatura de un instrumento. Assi como un homine, le
guitarra pote haber differente "stämning". Il ha le
quotidian accordatura, le qual es apte pro le majoritate del
repertorio. Ultra isto on pote abassar le corda sol a fa#
o le basse corda mi a re pro rememorar se le passato e
jocar le musica del renascentia pro le lut. On pote accordar le
guitarra in un accordo aperte (si on solo sona le cordas sin premer
los al manico, isto produce un accordo, per exemplo sol major) pro
jocar vivide bluegrass.
On anque pote abassar tote le cordas un
quarta o quinta e jocar depresse, irate e brutal death metal.
Assi como le homine,
le guitarra ha le capacitate de exprimer multe cosas, proque illo
reflecte in tonos le spirito human.
Io vade lentemente
trans grande, vacue salas. Il es tanto silentemente. Io solmente audi
mi proprie passos, le vento que mugi in rumpite fenestras e critante
laros in distantia.
Io vide longe rangos
de sedias e sofas. Lor stoffas ha devenite maculate e discolorate del
humiditate.
In le automatos io
vide bottilias con biberages refrescante. Le etiquettas ha devenite
pallide ma le contento ancora ha le colores original brun obscur,
jalne e rubie. Un tenue strato de musco partialmente coperi le
pavimento.
Un televisor ha
cadite al solo. Illo jace con le schermo in basso. Presso illo, il ha
fragmentos de vitro.
Io me approxima a un
grande fenestra. Un mus curre via al longe del pariete.
Foras io vide le
pistas de volo, coperite de herba, arbustos e sporadic arbores.
Presso le gates sta
ferruginose aeroplanos. A un de illos, le alas se ha inclinate in
basso, usque le solo.
Le homines ha
disparite. Le ruito, parlar, rider e plorar ha disparite. De novo io
audi le vento sibilante in le fenestras rumpite e le aves lontan. Io
surride e un lacrima lassa mi oculo. Io me perde in memorias, cessa
camminar e claude mi oculos.
Illos sembla tanto
remote. Le annos quando toto se cambiava. Le annos quando le mundo se
arrestava. Quando ruito deveniva silentio. Le turbas al stratas se
cambiava a rar incontros.
E quando le rotas se
arrestava le pedes comenciava camminar.
Quando le schermos
se extingueva io in vice spectava le arbores, le domos abandonate, le
mar e le insulas. Ma le majoritate del tempore io cercava mangiar.
Quando le citates
cessava lucer, le celo stellate appareva durante noctes.
Constellationes celate de novo se monstrava. Io los observava durante
noctes solitari.
Io me torna e vade
retro, verso le sol entrata que io cognosce: trans le fracassate
fenestra a tote pariete. Io exi e senti le vento. Le sol matutin
caleface mi frigide genas. Al grande parcamento sta large filas de
autos rubiginose.
Io specta retro al
aeroporto.
“Reposa in pace,
edificio majestose” io dice con voce grave. “Reposa in pace,
vetere mundo. A vices tu me manca, a vices non.”
Ora io vide mi
navetta. Nos lo fixava a un vetere palo. Ellen remaneva in illo tote
le tempore.
Io me imbarca
cautemente e me sede con difficultate. Io es vetere e promenadas me
fatiga multo.
Ellen surride. Le
batteria con cellulas solar habeva cargate sufficientemente, alora illa
pone le motor electric in marcha e duce le navetta al grande mar.
Illa dirige le proa verso un parve puncto al horizonte. Isto es le
insula ubi io ora vive. Ibi il ha juvene homines gentil que me adjuta
ora, quando mi fortias se debilita.
Quando io observa le
micre undas, io remarca alcun pinnaculos de grattacelos que emerge
super le superficie.
“Esque tu videva
alique interessante?” Ellen demanda.
“Io diceva adeo a
un vetere amico” io responde. “Alora io al fin senti pace”.
Isto es un
minimalistic poema in Toki Pona. Illo solmente usa septe parolas in
differente combinationes. Le resultato es simple e naivistic ma anque
enigmatic e profunde.
Le parolas de Toki
Pona non es declinate e pote functionar in plure classes de parolas,
dependente de lor position.
Hic es un
explication del signification del parolas in le poema:
ona – (pronomine)
illa (anque ille, illo, illos e illes)
pana – (verbo)
dar, donar, emanar, liberar
sona – (subst.)
saper, sapientia, sagessa, cognoscentia
(verbo)
cognoscer
pona – (adjectivo)
bon
(substantivo) bontate
(verbo)
sanar
li – particula que
monstra que le parola sequente es un verbo
e – particula que
monstra que le parola sequente es un objecto directe (accusativo)
Le video es in Toki
Pona e anglese proque le majoritate del tokiponianos usa anglese e probabilemente lo comprende melior que Interlingua.
Io ha facite un video con iste poema in Toki Pona, usante quatro differente systemas de scriptura: latin, sitelen pona (scriptura ideographic inventate de Sonja Lang pro Toki Pona), kanji e hiragana (Japon) e cyrillic.
moku lon supa
tenpo suno li pini
tomo seli kin
Hic nos vide similaritates lexical inter Toki Pona e Interlingua:
tenpo=tempore, suno=sol, pini=fini, tomo=domo
(Le fonte del parolas latinesc in Toki Pona es Esperanto.)
Con un vocabulario
de 123 parolas e un facile grammatica e phonetica
illo es un del plus
facile linguas del mundo a apprender.
On dice que on lo
pote maestrar post circa 70 horas de studio.
Evalutante mi
proprie experientia, io debe constatar que isto sembla esser ver.
Proque le parolas ha
plure significationes dependente del contexto e pote esser combinate
pro crear nove conceptos, on in practica ha un vocabulario de plure
milles parolas.
Per exemplo "tomo
tawa" ("domo movimento") significa "automobile".
"tomo tawa
telo" ("domo movimento aqua") es un nave.
"jan pona"
("persona bon") significa "amico". Assi on non
pote distinguer
inter un bon persona
e un amico.
Un altere composite
parola ambigue es "toki musi" ("parlar de arte")
que pote significar e un canto e un poema.
"musi"
pote significar e arte e amusamento.
Un grande
restriction es le nomines de animales. Per exemplo "soweli"
significa ulle mammal. Alora como distinguer inter un catto e un can?
Certe animales es
plus facile a distinguer. Io lo realisava quando
io legeva un
articulo super le "soweli pi lawa sewi" ("mammal de
capite alte"). Pote vos divinar qual animal es isto?
Plure parolas
functiona e como substantivos, e como verbos, e como
adjectivos. Alcun
exemplos con "pona":
mi pona = io sta ben
(adjectivo)
mi pona e tomo tawa
= io repara le auto (verbo)
pona li pona e mi =
positivitate cura me (substantivo e verbo)
pona! = ben!
(interjection)
Isto es facile a
comprender in phrases breve, ma in plus longe phrases con multe
conceptos composite, on debe concentrar se pro poter deschifrar le
message.
Ma le plus bon Toki
Pona es le simple Toki Pona.
Le scopo del lingua
non es devenir un idioma complete e avantiate.
Le scopo es
simplicitate.
Le creator del
lingua, Sonja Lang, lo usava pro decelerar su pensatas, viver in le
momento e pensar positivemente.
Quando on debe
simplificar su pensar, on pote discoperir su structuras fundamental e
filtrar via omne le cosas non importante. On debe esser sincer. On
non pote celar le veritate detra elaborate formulationes sin
substantia.
In mi caso, io
voleva probar le lingua como un instrumento de creativitate.
Potera io scriber
poemas in iste lingua? - io demandava me mesme.
Le responsa es: si!
Io poteva scriber poemas. Ma illos deveniva differente
que si io los
scriberea in Interlingua o un altere lingua.
Quando restringite,
le creativitate trova nove vias. Le nove parolas crea connexiones
inter se e per isto nove pensatas. Le simplicitate es belle.
In basso vos pote
leger duo poemas, le quales io presenta e in Toki Pona e in
Interlingua.
Al photographias
accompaniante io ha usate le scriptura hieroglyphic "sitelen
pona", create per Sonja Lang. Cata symbolo representa un parola.
Io anque ha create
explicationes ubi on pote vider le texto in toki pona (scriptura
latin e sitelen pona) e in Interlingua, parola post parola.
Io ha scribite plure
poemas in Toki Pona, le quales io potera presentar a vos durante le
menses veniente, si vos lo vole.
