le anno 1980
le gente pensava:
"wow, como ha avantiate
le tempore,
in solmente 20 annos
il habera le anno 2000
Tunc viages spatial
sera un cosa quotidian,
nos habera stationes spatial
e colonias al Luna e Marte"
Ma quando gente
hodie pensa retro
al anno 1980
illes dice:
"wow, isto esseva
tante annos retro,
ante internet,
ante telephonos intelligente
e le horologio digital
esseva le plus avantiate
pecia electronic
que on possedeva
Durante le Revolution Francese, le systema metric esseva lanceate. Illo es basate al systema decimal. Pesos e distantias debeva esser standardisate. Contar usante decenas es plus facile que usante per exemplo dozenas. Assi un metro deveni 100 centimetros e 1000 millimetros. Isto pote esser comparate con le yard, que es dividite in tres pedes, que es dividite in 12 uncias.
Un reforma, que esseva introducite in Francia in 1793, ma le qual nunquam habeva successo e esseva abandonate post alcun annos, es le tempore decimal.
Quando pesos e distantias esseva convertite al systema metric, on voleva facer lo mesmo con le tempore. Nostre tempore standard, con 12 horas in le nocte e 12 in le die, con cata hora dividite in 60 minutas con 60 secundas, ya es un hereditage del systema numeral sexagesimal del sumeres.
Le horologio decimal divide le die e nocte in dece horas, con cento minutas in cata hora, con cento secundas in cata minuta.
Un avantage con le tempore decimal es que il es plus facile a contar quante tempore differente cosas tarda. Isto facilita le planification. Il es facile calcular que un excursion que tarda 200 minutas decimal, tarda duo horas decimal, alora duo decimos del die e del nocte.
Tempore decimal poterea facilitar le calculation de salarios, observationes astronomic, competitiones e multe altere cosas. On mesmo facilemente pote vider quante percentos del die ha passate: a quatro horas e septanta minutas, isto face 47 percentos.
Al altere latere, le systema sexagesimal ha altere avantages. 60 es equalmente divisibile con multe numeros. Isto facilita le calculo mental, proque on evita numeros decimal: le medietate deveni 30, un quarto deveni 15 e un quinto deveni 12. Isto anque conveni con le systema gradual, ubi un circulo ha 360 grados. (6x60=360). Anque illo ha radices sumerian.
Il ha multe causas del successo non occurrente del tempore decimal. Io solmente pote mentionar alcun de illos hic:
-Le idea esseva connecte al Revolution Francese. Ma quando le Prime Republica esseva abolite e Napoleon accedeva al poter, le regime que advocava le cambio temporal dispareva.
-Insimul con le tempore decimal, on voleva introducer un nove calendario, ubi le menses habeva nove nomines, e le septimanas habeva dece dies in vice de septe. On voleva dischristianisar le calendario e assi removeva le dies del sanctos. Isto non deveniva un successo con un populo que ancora in grande parte credeva in le Deo christian.
-Horologios ancora esseva costose tunc, e cambiar tote le horologios dunque serea un grande costo.
-Le tempore decimal non significa un sufficientemente grande melioration, assi que homines haberea le motivation de cambiar a illo. Le avantages es principalmente mathematic, e non causa ulle notabile differentia in le vita quotidian.
-On non debe subestimar le fortia del habitude. Dece horas in vice de 24 causa confusion, quando on debe apprender le horologio de novo: subito le numeros prende nove significationes. Al quinte hora il es mediedie, e poner se in lecto jam 9:30 sembla esser troppo tosto. Ma isto probabilemente es necessari, considerante que on solmente ha tres horas de dormir.
Le viro con le gladio
veni furtivemente
pro prender
su ardorosemente expectate
vengiantia
Sed qual es le voce
que echoa in le palatio
e plena su passages e salas
con melle etheric?
Qual es le canto
que porta delecto
e ad homines, e ad deos,
que funde cordes
e los transforma
a sacre incenso
que ascende in alto,
verso le domo supreme,
illuminate del luce
del luna e del stellas?
Qual es le melodia
que del plus profunde
puteo de dolo
eleva le anima,
lo vesti in habitos de seta
e pone a illo un corona auree,
lo prende verso le firmamento
e lo monstra le splendor
del dece milles regnos cosmic?
Qui crea le musica
que face le mano del assassino hesitar,
perder su gladio
e sparniar le vita del maestro?
Isto es un del novem
joieles del imperator,
le maestro Tansen
qui canta Raga Darbari
Iste musica dona spero,
nam illo es plus potente que le gladio,
plus potente que cannones,
plus potente que grande bombas
Que iste musica sanara
le tormentate,
sanguinante mundo
e lo facera rememorar se
le ancian benediction que flue
del Fundamento Del Existentia
Si tu vole viagiar per draisine,
evita le tempore vespertin,
adora le insolate vista,
como cata estive bicyclista
Si tu vole viagiar per draisine,
evita le ferrovias alpin
assi que tu al via ascendente
non te exhauri completemente
Si tu vole viagiar per draisine,
prende con te un nectarin',
pan con melle, un extra pedal
e un bottilia de aqua mineral
Veni januario,
tu recipe le salario,
e pois in februario,
compra un cantario
Durante Marte
tu crea belle arte,
ma le prime de april
deveni infantil
Primavera arriva in maio
e tu ascolta le canto del gaio
Le estive mense de junio
es suave como un sonio
Le calor culmina in julio
e tu prende le sol al scolio
Le vacantias in augusto
es toto in tu gusto
Tu labor in septembre:
importar vino umbre
Durante tote octobre
tu proba un dieta salubre
In novembre comencia
le grande conferentia
In decembre, le mense final
tu celebra un bon natal
Le prime die, lunedi,
ille suffre de rhinalgi'
Ma le die sequente, martedi
ille ha multo sever allergi'
E quando veni mercuridi,
le morbo es hemopathi'
Le problema durante jovedi
es le aggravante leucemi'
Diffuse es venerdi
al causa del myopi'
In sabbato le maladia
es dysorexia
Finalmente in dominica
un ambulantia le prende al clinica
Eternemente io vole esser
in te inamorate
Quando io te basia
io incontra le sempiterne
beatitude del nunc
Io vide tu interne beltate
e me perde in tu molle anima
Sempre nos sera insimul
Nihil nos facera separar
Quando io mira tu oculos
mi corde se transforma a un papilion
que vole volettar via
e seder se in tu capillos fragrante
Quando io te basia
io claude mi oculos
e te vide melior
que quando io te mira
Amor, delecto e joia
scintilla inter nostre labios
Nostre prime basio
probava a me le existentia del magia
Io me plenmente eveliava
post un vita in lethargia
Ubi tu esseva tote mi vita?
Sol nos camminava
trans un mundo sombre
e le sorte nos teneva in separation,
usque al die quando nostre vias
finalmente convergeva
Eternemente io vole esser
in te inamorate
e basiar te sin fin
Io vole sentir tu calor,
caressar tu labios con le mie,
lassar mi lingua incontrar le tue,
tener te in mi bracios
e ascoltar tu respiration
Prende mi mano
que io extende a te
Vade con me ad le poner del sol,
hodie, le ultime die del estate
Lassa me contar re mi sentimentos
Lassa me transformar
amor ad parolas
Ora le sol se approxima al horizonte
Si nos hasta contra illo,
nos pote attinger su luce benevole
e circumferite de radios ardente
perder nos in le eterne basio
In nostre dies quasi cata persona ha un smartphone, un telephono intelligente, in su tasca o sacco de mano. Multe personas deveni dependente de iste apparato meraviliose proque illo, in un instante, pote dar nos tote le informationes del internet, facilitar contactos con amicos in tote le mundo, offerer multissime jocos, le possibilitate de prender belle photos, e multe altere cosas.
Multes sape que “smart” significa intelligente in anglese. Ma il anque ha un altere, plus archaic, signification de iste parola: dolor. Iste vetere parola germanic es cognate con le german “Schmerz” e le scandinave “smerte”. Le dictionario del lingua svedese del Academia Svedese scribe que le parola probabilemente es cognate con le parola latin “mordere” (in Interlingua: “morder”) e anque con le grec “σμερδνός” (smerdnós) con le signification “horribile”.
Phone veni del parola grec “φωνή” (phōnē). Un fascinante detalio es le similaritate del radice “-phono”, como in telephono, con le parola “sono”, particularmente considerante que le parolas ha le mesme signification. Ma il non es certe que le parolas ha le mesme radice. Secundo Wiktionary le parola grec veni del verbo “φημί” (phēmí) que significa “parlar”, cognate con le latin “for”, que in le forma declinate “fans” existe in le parola “infante”, litteralmente “non parlante”.Sono veni del reconstruite radice indo-europee “*swenh₂-” con le signification “sonar”. Quando on parla, on sona. Le parolas pote esser cognate, ma forsan il es difficile probar isto.
Ma retornante a “smart”: como le horribile, mordente dolor deveniva intelligentia? Forsan personas que senti dolor disveloppa extraordinari intelligentia, pro poter trovar solutiones a lor stato disagradabile? A vices parolas face viages illogic al autostrata del historia del etymologia.
Le microundas del smartphone, le “dolorose sono”, alora morde le cerebro e lo caleface. Le schermo inunda le cerebro con information. Cata momento libere debe esser plenate con contactos social, intertenimento o notitias. A un latere isto pote esser stressante, forsan horribile, ma forsan il ha un effecto positive, que nos face plus intelligente, accelerante nostre pensar e capacitate cognitive. Il es difficile a saper lo nunc, solmente le tempore nos monstrara le effectos de longe termino.
Sovente, quando veni nove technologia, gente primo non vole usar lo. Illes pensa que illes non lo besonia. Postea, illes deveni fascinate e capturate de illo e lo usa troppo. Le tertie stadio es quando veni balancia: le technologia deveni assimilate in le vita quotidian e un parte natural de illo. Le quarte stadio es quando le technologia deveni obsolete.
Le disveloppamento technologic vade verso de plus in plus grande integration con le vestimentos o mesmo con le corpore human. Alora, vinti o trenta annos de nunc iste apparato “mordente sono” sera obsolete e cata un in vice habera “smarte briller” (“berillos intelligente” in danese) o “smart heads”: computatores implantate in nostre cerebros. In Interlingua nos potera appellar isto simplemente: “capite dolente”.
Löftadalens folkhögskola - loco popular del Incontros Nordic de Interlingua.
Qual es le differentia
inter incontro e conferentia?
Le incontros es in annos par
e le conferentias - in impar
Le incontros es nordic, local
ma le conferentias - international
Ultra isto non es un grande differentia
inter un incontro e un conferentia
In ambe casos il ha discursos,
plus o minus avantiate cursos,
excitante excursiones,
interessante discussiones,
presentationes de nove dictionarios,
belle harmonias del illustre cantario
Rapido passa dies placente
Le Interlinguistas es multo contente
Al fin veni le ultime die
Adeo io dice al amicos mie
E quando le ultime caffe
ha essite bibite,
le incontro o conferentia
vermente es finite
Mi lacrimas cade
in un rivo forestal
A ubi flue le rivo?
Al village,
a un obscur, frigide puteo?
Al laco acidificate,
ubi pisces non plus vive?
Al cemeterio,
pro aquar le mortos?
Mi lacrimas cade
in un parve rivo
Io non los pote arrestar,
illos veni in abundantia
Io me jace in le herba
e attende le consolator:
le somno,
mi amico que me prende via,
prende via de mi dolor
Io sonia
del rivo de lacrimas,
que flue in basso
al longe del monte,
et es battite de petras acute,
grattate per arbustos spinate,
jectate in basso per cascadas,
flagellate per ventos,
per le sol quasi vaporisate,
pro al fin effluer al mar,
dissolver se in su frigor pacific,
e durante le resto del infinitate
del undas molle esser cunate
Si on solmente da amor
e nunquam lo recipe in retorno,
an on ancora debe continuar dar amor
usque que illo se exhauri,
e le corde se extingue,
o debe on clauder se como un concha
e vogar via al fundos
del mar de solitude?
Io senti lucto pro nostre infantes
que va inherer
un mundo deteriorate
Mal nos pilotava le nave,
colpava plure scolios,
le nave prende aqua,
forsan illo naufragara
Ora qui prendera le timon?
Longemente nos tormentava matre natura
e ora illa es preste a vengiar se
super nostre infantes
A ubi illes escappara?
Ubi illes trovara protection?
Nostre traino derailava
e craccante cade del monte
al valle del lacrimas
Le catastrophe non plus
pote esser evitate
In le fundo io vide
un terra ardente e sic,
tormentate de conflagrationes
e apud isto un mar irate
que vole devorar le mundo
pro celar suffrimento e morte
ante oculos celeste
Ma nulle deo existe
que pote pardonar nos
Nulle deo existe
que pote salvar nos
Abandonate nos sta
e specta le cadita imminente
o mira in schermos
pro escappar un cognition
troppo pungente
Io senti lucto pro nostre infantes
que va inherer
un mundo deteriorate
