Meänkieli

Io trovava iste belle canto in meänkieli. Infortunatemente, le qualitate del video es mal. Io non trovava un melior video, ma iste canto ”Oonhän meilä vielä kieli” in alte qualitate del audio vos trova sub le texto, con le texto del canto anque recitate in svedese, e con un traduction in Interlingua.

Chronica publicate in Panorama in interlingua, no.4, 2023

In mi bibliotheca local labora un homine, nos pote nominar le Alex, qui parla meänkieli. Io faceva cognoscentia con ille quando io laborava pro le municipio le anno passate.

Meänkieli es un lingua que es parlate in le nord de Svedia, in le vicinitate del frontiera finlandese, e anque al altere latere del frontiera. Le lingua es proximemente apparentate con finnese, ma il ha numerose differentias quando al pronunciation, grammatica e vocabulario. Il ha plure parolas imprestate de svedese e anque certe vetere tractos dialectal finnese, le quales ha disparite del lingua standardisate in Finlandia.

Ora Alex vive in le vicinitate de Stockholm. Su filio vade a un kindergarten ubi on parla finnese (il ha un grande minoritate finlandese in Svedia, que inter alia ha su proprie scholas).

Le instructores ha le opinion que Alex parla un peculiar e distorquite forma de finnese con su filio. Ille me relatava le sequente dialogo:

-Contine te, Alex! Parla finnese correcte con tu filio!

-Ma io parla nostre lingua!

-Tunc, parla nostre lingua propriemente.

-Ma assi on parla nostre lingua.

Le caso es que meänkieli significa justo "nostre lingua", e in meänkieli e in finnese.

Meänkieli es un lingua official minoritari in Svedia. Il ha programmas in le radio e le television. Il ha litteratura, dictionarios e un periodico. Le organisation Svenska Tornedalingars Riksförbund - Tornionlaaksolaiset labora pro conservar le lingua. (Le Federation del Svedese Tornedalianos. Tornedalen es le provincia in le nord-est de Svedia ubi le majoritate del parlatores habita.)

Sed meänkieli es in periculo. Le majoritate del parlatores es de etate median o vetere. Illes conta proximemente 70.000. Le juvenes es plus attrahite del finlandese. E isto es justo le lingua que le filio de Alex audi in kindergarten - le finlandese standardisate.

Il es difficile superviver pro un micre lingua que es simile a un grande lingua. Le parlatores del grande lingua ha le impression que illo es solmente un dialecto curiose. Ma le parlatores del micre lingua cognosce ben le characteristicas de lor lingua, e illes ha su proprie cultura unic.

Un relation similar existe inter espaniol e ladino, le lingua del judeos espaniol, le quales deveniva expulsate post le reconquesta, e dispersate principalmente al altere paises mediterranee.

Le tertie exemplo es scots. Isto es un lingua que durante le medievo se ramificava del matinal medie anglese, quando le parlatores se trovava al scotic latere del frontiera e deveniva isolate del altere parlatores de anglese.

Poco a poco, illo se disveloppava a un distincte lingua, sempre plus differente de anglese. Ma durante le dece-sexte seculo le disveloppamento se reverteva, e scots deveniva trahite de plus in plus proxime al anglese standard.

Le grande linguas expande a costo del micre, e anque a costo de su proprie dialectos e linguas similar.

Ma le spero vive. Sempre plus de enthusiastas se ingagia pro adjutar le menaciate linguas superviver. E ben documentate linguas morte pote esser revivificate. Ma il anque es importante memorar se que linguas es plus que grammatica, phonetica e vocabulario. Illos anque es contos, traditiones, spiritualitate e un modo de viver. Illos nos adjuta rediscoperir nostre radices, in un mundo sempre plus mancante punctos fixe.

Oonhän meilä vielä kieli

Vielä kuuluu meän ääni

Väylää myöten laulu kulkee

Aalot vielä sanat kantaa

 

Vielä lyöpii meän syän

Ääniä oon vielä monta

Monta jokka laulun kuulee

Monta joita sanat koskee

 

Vielä löytyy rakhautta

Elävä oon vielä syli

Vielä syntyy voimaa uutta

Vielä uusi laulu soi

*

Ännu lever språket hos oss

Ännu hörs ju våra röster

Längs med älven färdas sången

Vågorna bär ännu orden

Ännu slår ju vårat hjärta

Rösterna är ännu många

Många som kan höra sången

Många som berörs av orden

Ännu kan man kärlek finna

Levande är ännu famnen

Än ska nya människor komma

sjunga nya sånger än

*

Le lingua ancora vive inter nos

Nostre voces ancora es audite

Al longe del fluvio, le canto viagia

Ancora le undas porta le parolas

Ancora batte nostre cordes

Ancora multes es le voces

Multes qui pote audir le canto

Multes qui es toccate del parolas

Ancora on pote trovar amor

Io remane in tu imbracio

Ancora nove fortia nasce

e un nove canto sona